De xente pechada

prexuizosEsta entrada vén a conto dun suceso lamentable que aconteceu hai unhas semanas. Hai quen dirá que é anecdótico, que este tipo de actitudes son marxinais nunha sociedade europea do século XXI, e hai quen dirá que o único novidoso deste caso é que a persoa discriminada e vexada, absolutamente “estupefacta”, se atreveu a denunciar o seu caso.

Esta moza, Esther García del Barrio, comprobou na súa propia pel o que seguro que tiña escoitado na súa estadía en Galiza na boca dalgunha persoa consciente da desigualdade social, xurídica e profundamente antidemocrática que existe en torno aos dous idiomas cooficiais. Xa sabedes, vellas queixas de acomplexados galeguistas que arrastran no seu vitimismo o estigma do autoodio, a diglosia, os prexuízos lingüísticos e aínda outros termos caducos e pouco realistas. Mesmo puido lelo nalgún libro de texto, xa se sabe, unha perigosa ferramenta que se emprega na adoutrinadora escola galega.

Realmente, estes posicionamentos avanzados procuran o progreso da sociedade, que debe ir deixando de lado estas atávicas formas de comunicación empobrecedoras e disgregadoras, fortemente ideoloxizadas, que non nos permiten ir máis aló do telón de grelos. Porque acontece que isto que lle pasou a Esther, que moitos e moitas de nós recoñecemos como habituais baixo mil e unha formas, sutís ou non, no noso día a día, aínda vai ser culpa dela. Porque é  totalmente intolerábel que aínda por riba se acose a quen mira polo noso ben e nos anima a abandonar o noso “ridículo, absurdo e innecesario” dialecto.

E é que “sempre haberá quen diga que a culpa de levar golpes é do cravo por se poñer debaixo do martelo”, Esther, e ti quixeches andar polo mundo abrindo cancelas. Precisamente disto vai a contraportada do último número de Ollos de aula, a revista que a Coordinadora Galega de ENDL edita para a comunidade educativa.

Cancelas e ferrollos

Esta breve historia pode que sexa verídica.

portada ollos 14A protagonista chámase Esther, é madrileña de orixe, ten vinte e nove anos. Durante unha breve etapa da súa vida trasládase a vivir á Coruña. Nese período descobre non só unha cidade marabillosa, senón tamén xentes que falan un idioma distinto ao seu. Ela non o dubida. Decide aprender esa lingua con sabor atlántico. Para integrarse. Para ser menos allea. Para enriquecerse, mais non con moedas, senón con palabras que abren cancelas e permiten descubrir novos universos.

Un día esa moza ponse a buscar emprego. Esa tarefa, como para tantos milleiros de persoas, resulta un labor complicado. Envía centos e centos de currículos. Un deles chega ata un hotel asturiano. Nese papeliño no que figuran os seus méritos e coñecementos, Esther deixa constancia do seu coñecemento da lingua galega. Algo que semella positivo, e que non fai dano a ninguén. Porque, supostamente, vivimos nunha sociedade plurilingüe que valora e recoñece a diversidade lingüística. Non si?

Se cadra, non. Como tantos outros, a propietaria do hotel asturiano rexeita o currículo de Esther, nun exercicio de liberdade empresarial. Ata aí nada estraño acontece, está no seu dereito a facelo. Mais non lle abonda. Hai un detalle nese currículo que lle provoca proídos, unha especie de estigma, como un pelo que aparece na sopa. Por que unha moza madrileña é tan parva para alegar o galego como mérito profesional? Por favor, menudo atrevimiento! Que aprenda mejor inglés y se deje de una vez de dialectos regionales!

E así anda o mundo: con persoas que abren portas e con outras que as atrancan con ferrollos. Mais sempre haberá quen diga que a culpa de levar golpes é do cravo por se poñer debaixo do martelo.

Case todo Xosé María Díaz Castro nun clic

A Coordinadora Galega de ENDL lanza a páxina monográfica de recursos didácticos sobre as Letras Galegas e a figura de Xosé María Díaz Castro. Con este especial, xa van cinco anos compilando materiais para a comunidade educativa e todas as persoas interesadas na efeméride.

De entro todos os recursos, destacaría o proxecto A lus do mundo que se desenvolve no IES Poeta Díaz Castro de Guitiriz por interdisciplinar, ambicioso , pola súa vontade socializadora e, por suposto, polo marabilloso resultado de todo o que están a facer.

Letras Galegas 2014

Proposta para elaborar o Proxecto Lingüístico de Centro

A necesidade de contarmos cunha planificación lingüística de centro rigorosa e baseada en presupostos sociolingüísticos e pedagóxicos innovadores, ademais de útiles e produtivos para o alumnado e a sociedade, descarrilou coa chegada á Xunta de Galicia do goberno de Núñez Feijóo, que derrogou, por intereses electorais e dende presupostos ideolóxicos sectarios, o Decreto 124/2007 sen ser avaliado, a pesar de que se enmarcaba nun Plan Xeral de Normalización consensuado no Parlamento e polos axentes do ámbito educativo.

Como xa abordamos nalgunha ocasión con anterioridade, traemos ao Caderno unha proposta moi interesante para aplicar no marco lexislativo actual, o deostado e mal chamado Decreto para o Plurilingüismo. Esta presentación, de Susana Arís (do IES Illa de Arousa, modélico tamén polo seu compromiso co ensino público) é un moi bo modelo de intervención tanto pola contextualización inicial do PLC como pola guía que nos ofrece para elaborar o documento e as medidas prácticas contidas nel. Destacaría, especialmente, que se trata dunha proposta cunha sólida base teórica, moi traballada e que combina adecuadamente o traballo das competencias e os instrumentos utilizados. Incorpora tamén a avaliación e inclúe un consello na diapositiva nº 66 que, se cadra, ten que verse antes do resto. ;-) Aínda que está deseñada para a ESO, é adaptable a outros niveis educativos.

Complétase esta entrada con diversos modelos de enquisas sociolingüísticas elaboradas por Equipos de Normalización Lingüística recentemente (IES Pazó da Mercé das NevesIES de Chapela de Redondela e  IES Pintor Colmeiro de Silleda).

A Revolução dos Cravos nun 25 de abril

Parte do monumento que hai na entrada da vila de Grândola para conmemorar o 25 aniversario do 25 de Abril

Parte central do monumento que hai á entrada da vila de Grândola para conmemorar o 25 aniversario do 25 de Abril

Da recente viaxe por terras portuguesas trouxen, coma sempre, novas descubertas, como o Cromeleque dos Almendres, a Anta Grande do Zambujeiro e a primavera do Alentejo nunha  Évora redescuberta. A Costa Vicentina  quere o seu tempo para saborear as praias de Carrapateira, os cantís sobre o areal da Arrifana, o solpor na barra do Monte dos Clérigos e o avistamento dos aniñamentos de cegoñas no Cabo Sardão. Lisboa pide cando menos unha parada técnica (quere a súa semana enteira mais…) e un café no Miradouro da Graça, mais Porto estase convertendo nunha cita habitual para ir na procura das novas tendencias e o cosmopolitismo máis próximo a nós. Falares, sabores, ritmos, o encontro (non sempre harmonioso) entre a tradición e a modernidade, xa están a pedir unha nova escapada.

Das paradiñas houbo unha en Grândola, que non sei canto terá aínda de “vila morena” mais que conserva a memoria da Revolução dos Cravos no nomenclátor e nas esculturas urbanas. Tamén nas paredes, pois do norte ao sul do país cidades e vilas, e mais axendas de xornais e revistas, estaban inzadas de actos e programas conmemorativos do 40º Aniversario do 25 de Abril, tinguidos, iso si, dunha reflexión amarga sobre a permanencia -fuxida- dos valores daquela fermosa revolta.

Pola rede adoitan chegar boas novas e dúas alertas de slideshare leváronme a cadanseu traballo de Alfonso Blanco (Biblioteca do IES Fontexería de Muros) e Sofía Rama (Dpto. de Lingua Galega do IES Félix Muriel de Rianxo) para traer a memoria do 25 de Abril ás aulas galegas, tarefa á que lle podemos achegar esta proposta de José Paz Rodrigues que atopamos no Portal Galego da Língua a partir do filme Capitães de Abril de María de Medeiros.

Unha visita recomendábel para coñecer unha parte do funesto Estado Novo é a Prisão da Fortaleza de Peniche, mellor se é tras a lectura dunha novela como Resistencia, de Rosa Aneiros (Unidade diáctica de Loli Cid), ou logo de procurar algunha información sobre a fuga de Peniche, de Álvaro Cunhal e outros prisioneiros políticos, para lle dar máis significado e emotividade á visita, pois a verdade é que como espazo museístico é pobre.

Non sei se é pecado non poñer o ramo musical a esta entrada co “Grândola vila morena”, do gran Zeca Afonso, mais por actualidade, tamén no contido, traio esta versión de “Os Vampiros” dos estradenses Nao, recén saída do forno e que se estrea ao vivo este sábado na Sala Capitol de Compostela. Ademais, conta coas colaboracións de Manuel Payno (Os Tres Trebóns, Caxade), Pikkio e Sigaro (Banda Bassotti) e Inés Álvarez .


Os Vampiros (Zeca Afonso)

No ceo cincento baixo o astro mudo
Batendo as ás na noite calada
Veñen en bandos con pés de veludo
Chupar o sangue fresco da manada

A todas partes chegan os vampiros
Pousan nos predios pousan nas calzadas
Traen no seu ventre despoxos antigos
máis nada os prende as vidas acabadas

Eles comen todo, eles comen todo
Eles comen todo e non deixan nada (bis)

No chan do medo tomban os vencidos
Óense os gritos na noite abafada
Xacen nos fosos vítimas dun credo
E non se esgota o sangue da manada

Son os mordomos do universo todo
amos á forza donos sen lei
enchen contedores beben viño novo
danzan a ronda no Pinhal do Rei

Eles comen todo, eles comen todo
Eles comen todo e non deixan nada (bis)

Per terra cadono impauriti i vinti
Si senton grida nella notte soffocata
Giaccion nei fossi vittime di un idea
Non s’esaurisce il sangue del gregge

Sono padroni dell’universo intero
Dominatori a forza signori senta legge
Riempion granai bevono vino nuovo
Danzano in tondo nella pineta del re.

Mangiano tutto, mangiano tutto
Mangiano tutto e non lasciano niente (bis)

A todas partes chegan os vampiros
Pousan nos predios pousan nas calzadas
se alguén se engana co seu ar sisudo
E lles franquea as portas á chegada

Eles comen todo, eles comen todo
Eles comen todo e non deixan nada (bis)

Telexornal Díaz Castro e outros materiais audiovisuais do CPI Os Dices de Rois

O pasado xoves 10 de abril máis de 30 centros puideron seguir ao vivo o Telexornal Díaz Castro que coordinou o profesor Luís Aldegunde dende o CPI Os Dices de Rois. Se xa no curso pasado o alumnado que participou no Telexornal Roberto Vidal Bolaño estivera magnífico, que podemos dicir da emisión deste ano no que, ademais do seu bo facer antes as cámaras, deron un salto cualitativo no aspecto técnico? Parabéns, pois, para todos eles, alumnos/as, profesores/as e colaboradores/as, en especial para Luís.

Desta volta emitiron dende a Cidade da Cultura e fixeron “conexións” coa sede da Academia Galega, para falar co seu presidente Xesús Alonso Montero, ou co Seminario de Mondoñedo e a Libraría Couceiro de Santiago de Compostela. Participan tamén o académico Darío Xohán Cabana;  Alfonso Blanco Torrado, presidente da A. C.  Xermolos de Guitiriz; Luís G. Tosar, presidente do Pen Clube Galicia; o crítico Armando Requeixo; Mini e Mero, da Quenlla; o relixioso Xaquín Campo Freire; a escritora e a xornalista Rosa Aneiros; e a profesora e cineasta Margarida Ledo Andión.

Así mesmo, parte das entrevistas foron aproveitadas para montar o seguinte documental, A beleza feriume para sempre. A obra de Xosé María Díaz CastroNel inclúense entrevistas con Alonso Montero, Alfonso Blanco, Armando Requeixo, Darío Xohán Cabana, Xaquín Campo Freire, Margarita Ledo Andión, Rosa Aneiros, Mero Iglesias e Mini.


Por último, Darío Xohán Cabana, Alfonso Blanco, Mero Iglesias, Mini, Margarita Ledo Andión e Xaquín Campo Freire recitan cadanseu poema de Nimbos en 7 poemas de Díaz Castro.

Telexornal Díaz Castro ao vivo

Telexornal Díaz Castro

Puntuais (coma sempre) á cita anual das Letras Galegas, Luís Aldegunde e o EDLG do CPI Os Dices volven coas súas entregas audiovisuais sobre o autor homenaxeado o 17 de maio.

Desta volta van un pouco máis alá e dan un paso tan ambicioso como arriscado tecnicamente: emitir en directo un Telexornal Díaz Castro. O evento terá lugar o vindeiro xoves 10 de abril ás 12:30 e a súa duración será duns 25 minutos. Ademais do telexornal, que logo colgarán na rede, anuncian tamén a elaboración e difusión du documental divulgativo. Ao rematar o telexornal, pemitirase o traballo “7  poemas de Díaz Castro” (6 min.).

Para asistir  a esta emisión en directo, soamente hai que seguir as seguintes instrucións:

  • Entrar na Aula Virtual do CPI dos Dices como convidado.
  • Ás 12:30 seleccionar o curso Emisión en directo do Telexornal Díaz Castro.
  • Darlle ao play do reprodutor.
Por último, cómpre sinalar que o alumnado poderá opinar e comentar o telexornal a través da conta @TelexornalRois de Twitter.
Unha vez máis, e con antelación por atreverse con semellante reto, moitos parabéns a Luís e a toda as persoas colaboradoras do CPI Os Dices.
Engádega (09/04/2014): Rois dedica un telexornal en directo ás Letras Galegas (La Voz de Galicia, 09/04/2014).

Chega o “Exprés”, o boletín de novas da CGENDL

Hai cinco anos xestábase a constitución da CGENDL nunha asemblea de docentes  vinculados aos Equipos de Normalización e Dinamización Lingüística que en réxime de autoconvocatoria se reunía un sábado 28 de marzo no Instituto Galego da Información. Dende aquela foron moitas os pasos dados (o primeiro un manifesto en defensa do Decreto 124/2007 e do PXNLG asinado por 581 ENDL e 3498 docentes) e hoxe mesmo, coincidindo con este aniversario, sóbese un chanciño máis, neste caso no ámbito da comunicación externa do colectivo.

Este é o Exprés, o boletín de novas da CGENDL, elaborado, coma sempre, grazas á vontade e ao compromiso dos docentes colaboradores.

exprés

Os fonemas do galego

Hai xa bastante tempo queixabámonos aquí da ausencia para o galego dun recurso tan atractivo e útil como a simulación interactiva Phonetics, the sound of the spoken language, que describe os sistemas fonéticos do inglés, do alemán e do español e, así mesmo, contén unha introdución xeral sobre anatomía articulatoria.

Pois ademais dunha ferramenta como o Dicionario de pronuncia da lingua galega (ILG), contamos tamén cun valioso achegamento á fonética e fonoloxía do galego para as aulas de Secundaria grazas aos profesores Manuel Rosales Graña e Ana Rial, do IES Aquis Celenis de Caldas de Reis.

Fonética e Fonoloxía do Galego, de Manuel Rosales Graña

Fonética e Fonoloxía do Galego, de Manuel Rosales Graña

Xunto cuns breves apuntamentos sobre estas disciplinas e os trazos pertinentes que diferencian os fonemas, este sitio web inclúe unha descrición dos sistemas vocálico e consonántico, unhas indicacións para identificar as vogais semiabertas e semipechadas e unha breve caracterización da gheada e o seseo. No entanto, a achega máis interesante é a que cobre aquilo que botabamos en falta daquela, unha simulación da anatomía articulatoria dos fonemas do galego, que podemos atopar na sección Comparativa e completar co apartado Exercicios.

Sobre esta materia, podemos acceder a máis apuntamentos en formato descargable aquí e mais aquí, ou en formato dixital no blogue Has de cantar! Este vídeo do programa Ben falado ben pode completar o achegamento ás vogais do galego.