Filius Lunae

Que sorpresa atoparse, xunto co blogue de Carlos Callón, por aquí! Nunha páxina dedicada ás linguas romances vexo moi pouca presenza da lingua galega, a ver se falamos con este amigo californiano para remedialo.

A unidade didáctica Linguas cruzadas xa está na rede

Portada da UD Linguas Cruzadas

Medio ano despois da súa pobre distribución nos centros de ensino (unha unidade para cada centro e ausente das librarías do país), a unidade didáctica Linguas cruzadas, editada pola Secretaría Xeral de Política Lingüística, xa está disponíbel para a súa consulta e descarga na rede. Ana Iglesias, profesora de Lingua Galega e especialista en sociolingüística, elaborou este traballo a partir do documental de María Yáñez e Mónica Ares, que se estreou na Galega o 17 de maio do ano 2007.

Linguas cruzadas é un interesante e ameno filme que se aproxima á conflitiva situación sociolingüística do noso idioma a través dos ollos da mocidade, de mozos e mozas de 30 anos que falan con sinceridade e nun ton moi próximo, distendido e sincero sobre a súa relación coa lingua, os seus usos, o seu futuro, os prexuízos existentes ou o papel da escola, enfiando preguntas e respostas nunha sorte de batepapo de corpo ausente moi ben guionizado e dirixido polas súas autoras.

A unidade didáctica de Ana Iglesias aproveita este estupendo material para traballar na aula de Lingua Galega. Contén un caderno para o alumnado e outro para o profesor e estrutúrase nun pequeno bloque de actividades previas ao visionado, que definen o perfil lingüístico, as actitudes e os coñecementos sociolingüísticos do alumnado, e nun bloque de actividades posteriores ao documental. Esta parte céntrase nos prexuízos lingüísticos que dan unidade ao filme (os neofalantes, as variedades lingüísticas, o uso do galego nos diferentes espazos sociais e nas manifestacións artísticas máis próximas á mocidade, etc.) así como no achegamento a conceptos como bilingüismo e plurilingüismo ou ao papel dos falantes como motores activos para o futuro da lingua. A lectura de textos de autores como Séchu Sende ou Manuel Núñez Singala, pequenas tarefas de busca de información, lectura de gráficas, pequenos xogos de roles, etc. posibilitan a abordaxe parcial desta unidade que en conxunto constrúe unha percepción bastante aproximada da realidade social, e persoal, da lingua no alumnado.

Fan falla aínda moitos materiais que veñan suplir o baleiro que existe na abordaxe de contidos sociolingüísticos, xa en formatos semellantes a este, como o “documento” (sic.) En galego, por que non? Contra os prexuízos e as simplificacións sobre a lingua galega, de Núñez Singala, publicado tamén por Galaxia en colaboración coa SXPL, xa explorando as posibilidades que abren as novas tecnoloxías, como podedes ver nesta dinámica ou no caderno Os camiños das linguas, ambos da autoria do profesor Luciano Fernández.

Pregunta: por que os materiais de Ana Iglesias e Manuel Núñez Singala non foron publicitados no apartado de novas da SXPL ou nos boletíns do Observatorio da Lingua Galega?

Nota: nun post anterior incluía un breve guión sobre Linguas cruzadas

Sarmenteiros da lingua en Pontevedra

Vieiros

Se pola Estrada e a Terra de Montes comezan a traballar nos cimentos dunha coordinadora comarcal de ENDL, pola banda de Pontevedra a Escola Oficial de Idiomas da boa vila, o CEIP San Benito de Lérez, o Colexio Príncipe Felipe, o CEIP Os Campos de Monteporreiro e o CEIP Campolongo dan os primeiros pasos para traballar en rede pola lingua dende e para o ensino creando unha nova coordinadora.

Na conxuntura actual, na que os recortes aos programas de fomento da lingua galega son só unha pinga na ofensiva contra o idioma no ensino e a antesala dunha desfeita aínda maior, é preciso sumar esforzos para traballar con enerxía e firmeza na promoción, na capacitación lingüística en galego do noso alumnado e na extensión de usos dentro e fóra das aulas. Parabéns, Sarmenteir@s!

Dun dos centros que forman parte desta nova coordinadora comarcal de ENDL, o CEIP de Campolongo, chega tamén un novo blogue e unha mascota moi xeitosa para o equipo, obra dunha alumna de 6º de Primaria:

Julia Reguera Penela (6º A), do CEIP Campolongo de Pontevedra

Nova coordinadora comarcal de ENDL

Dende A Estrada e a Terra de Montes chega unha boa nova, a constitución da Coordinadora de Equipos de Normalización e Dinamización Lingüística de Tabeirós – Terra de Montes (CENDL de Tabeirós – Terra de Montes), conformada polos Equipos de Normalización Lingüística dos seguintes centros educativos: IES Antón Losada Diéguez da Estrada, IES Chano Piñeiro de Forcarei, IES García Barros da Estrada, IES Nº 1 da Estrada, CEIP Cabada Vázquez de Codeseda (A Estrada), CEIP de Figueroa da Estrada, CEIP Manuel Villar Paramá de Vea (A Estrada), CEIP Nosa Señora das Dores de Forcarei e  CEIP Pérez Viondi da Estrada.

Polo San Martiño, máis ENDL ao camiño!

Bótame na pota… ou os larpeiros do Colmeiro

Grazas aos amigos e amigas da Mesa de Ourense, souben dunha interesante iniciativa do ENDL do IES Pintor Colmeiro de Silleda que, de seguro, vai espertar a larica dalgúns de vós. Bótame na Pota é unha actividade normalizadora na que os rapaces e rapazas, o profesorado ou as familias explican ante as cámaras como facer unha receita ao máis puro estilo larpeiro co obxectivo de divulgar o vocabulario gastronómico en galego. Ao ritmo dunha receita mensual, non quedará prato de tempada nin sobremesa típica que se lles resista aos larpeiros do Colmeiro. Desta volta si que se poderá afirmar, e con fachenda, aquilo de “sentir o galego no bandullo” ou “o galego, a pedir de boca”.

Sen dúbida ningunha, trátase dunha actividade orixinal e creativa que combina a dimensión educativa (traballo co léxico e manexo dos textos instrutivos, uso do rexistro oral da lingua, integración das novas tecnoloxías, etc.), un forte potencial para implicar a comunidade educativa e proxectarse no contorno do centro e unha innegábel e atractiva compoñente lúdica. Se alguén precisa máis información, pode contactar co ENDL do IES Pintor Colmeiro no seguinte enderezo: normalizacion@iespintorcolmeiro.org.

E, para comezar abrindo o apetito, un marmitako:

more about “O marmitako de Andrea“, posted with vodpod

A enchermos Compostela

Fonte: Xornal de Galicia

Este vindeiro domingo temos unha cita ineludíbel en Santiago de Compostela para asistir á convocatoria da plataforma Queremos Galego, manifestación que pese a contar co apoio explícito dos partidos da oposición e doutras organizacións políticas extraparlamentarias, de sindicatos e de medio milleiro de colectivos de todo tipo e de todos os puntos do país, está a pasar desapercibida nos medios de comunicación de referencia, nomeadamente a televisión e a radio galegas.

Malia todo, nos últimos meses estamos asistindo a unha reactivación da mobilización social en torno ao idioma como non se vivía dende, practicamente, finais dos anos oitenta. Polo tanto, para moitos e moitas da miña xeración esta  situación de efervescencia é nova. Como sociedade, e salvando determinados momentos puntuais e  o traballo de colectivos concretos, andabamos anestesiados na falsa “pax lingüística” que nos facía crer en mundos irreais que non existían mentres o conflito lingüístico se agudiza(ba) e a substitución lingüística se acelera(ba) até limites dramáticos. Son precisamente determinados sectores políticos, sociais e económicos os que quitaron as caretas para, lonxe da cordialidade e as palabras doces que durante anos fomos asimilando (para non incomodalos) como actitudes para lograr o avance social do galego, espertar as conciencias cos seus ataques frontais aos dereitos democráticos dos galegofalantes.

Poderiamos citar o retroceso na administración pública cando aínda existen espazos vetados para o galego, a exclusión de facto da lingua no ensino coa volta a marcos lexislativos xa superados, os recortes en todas as vías de impulso do galego nas industrias culturais (libros, artes escénicas e audiovisuais, música, feiras sectoriais, etc.),  o eterno retorno a polémicas intereseiras e acientíficas como a da toponimia, o abandono (programación cultural e infantil, informativos en castelán, dobraxe, etc.) do papel estatutario da CRTVG como motor para a normalización do da cultura e o idioma que lle dan sentido á entidade, o abandono de programas pioneiros para a introdución do galego nas novas tecnoloxías, o cuestionamento da LNL e o PXNLG e até a fin dos usos ritualizados no ámbito institucional. Son todos eles pasos atrás que se sosteñen nun discurso galegófobo de tintes reaccionarios que lle reserva ao galego, daquela aos galegofalantes, un lugar secundario na sociedade onde os nosos dereitos pasan a ser consulcados sistemática e legalmente. Caíron certos clixés, veuse abaixo o discurso politicamente correcto de todos estes anos, desevendáronse aqueles que nunca aceptaron o proceso lexítimo e democrático que aspira a equiparar o estatus xurídico e social do galego respecto do castelán.

Recoñecendo os erros propios do movemento galeguizador, en canto ao discurso, a estratexia e a praxe, semella que a mobilización social comeza a callar con diversas propostas que converxen nun único obxectivo, a defensa e promoción da lingua galega. Á andaina de Queremos Galego súmase a plataforma ProLingua, presentada en sociedade o pasado sábado 3 de outubro; a iniciativa Galego. Patrimonio da Humanidade, que nos convoca para o 14 de novembro en Santiago; a marcha socializadora de Convers-ando;  ou os movementos reintegracionistas agrupados en torno ao Manifesto pola Hegemonia Social do Galego e Galego Sempre Mais.

E, por riba de todos estes encontros colectivos, aos que habería que engadir outros moitos que xurdiron dentro e fóra do noso país, o compromiso individual de cada persoa coa lingua.

Máis un!

Recibo un correo da parte de Forcarei que anuncia un novo blogue dun Equipo de Normalización e Dinamización Lingüística, Lingua de Montes, do IES Chano Piñeiro, bitácora que vén sumarse ás 113 webs do Planeta ENDL, onde poderedes atopar unhas cantas ducias de páxinas dos equipos de centros escolares de todo o país.

E á Terra de Montes chegaron nestas primeiras semanas de curso a análise sobre a situación sociolingüística do país da man de Francisco Rodríguez, para convidar aos rapaces e rapazas de Forcarei á necesaria reflexión nestes momentos difíciles para a lingua, e a os sons e os bailes da rapeira Aid e b-boy Rubén, que achegaron as manifestacións máis vangardistas da cultura urbana galega. Como vedes, comezan forte no ENDL do IES Chano Piñeiro.

Para isto mesmo serven os blogues, webs, redes sociais, radios en liña, wikis, etc. dos equipos, para proxectar na rede as súas actividades, reflexións, experiencias, etc. e amosar o inmenso labor que se realiza nos centros coa fin de valorizar a nosa lingua entre a comunidade educativa e o seu contorno, así como para reforzar e desenvolver as competencias lingüísticas e artísticas do alumnado.

Precisamente, para fomentar a creatividade do alumnado dende o mesmo instituto animan a participar na elaboración dun conto a través do wiki setemaisun, irmán do blogue homónimo do grupo de PDC. Velaí tedes unha de tantas pontes que nos ofrecen as novas tecnoloxías para facer realidade a colaboración intercentros.

Estas, xunto con outras liñas de traballo, forman parte do Proxecto de Normalización e Dinamización lingüística pdo IES Chano Piñeiro de Forcarei. Un posible modleo para un contexto galegófono, que foi presentado no IV Seminario de Dinamización Lingüística (maio 2009) por Xaime Varela.

Makinaria

Milleiros e milleiros de mozos arremuíñanse cada fin de semana onda as pistas de terra por onde as poeiras deixan entrever o paso fugaz dos coches de competición. Son os mesmos malotes que buscan a seguinte carreira no GZrally.com e devoran as montaxes do Galiza a ras da finde na Galega. Son os que procuran converterse en heroes da disco o sábado á noite tras xogar no gume da navalla do asfalto, o alcohol e o techno nas madrugadas da comarca. Veñen sendo os que converten o tunning nunha relixión que reclama o salario de todo un mes no andamio.

Aceleracións de vertixe, cheiro a goma queimada, entrarlle á morte en cada curva.

Ferro a fondo, “monta comigo, nena, agora e xa”, cheiro a gasolina, a euforia da cocaína, rebentar cos decibelios.

E a historia non ten final feliz, como tantas que se suceden no telexornal. Aquela foi a curva derradeira, rematou a partida real no Need for Speed.

“Ti non entendes nada, Mamá”. Claro que entendía a vella, foron moitas noites de insomnio a agardar pola presentida chamada do 061. Podía ser. E foi.

Así é Makinaria, un libro a cara descuberta, espido, real. Un feixe de versos sen moralexa pero doloroso, que por iso mesmo consegue chegar ao lector, interpelalo e, se cadra, lograr que chegue a vello, como desexa o autor para os rapaces de Dodro que lle descubriron o segredo do risco e a velocidade. Versos que contan historias, a vida de moitos mozos que pode que se recoñezan nun poemario, o que non é pouco.

Thunder Road

Deixa
que os motores
ruxan salvaxes
imos xuntos
queimar
a madrugada
esnifar
unhas cantas raias
da estrada

a tope
cos malotes de sempre
a arrasar
nena
a arrasar
que o día de maña
din que nunca existiu

e ti tes uns ollos azuis
e flipantes
e eu un burato de medo
no medio da chapa do peito

que se cadra ti
esta noite
es quen de encher

agora
corpo a corpo
antes de que oxiden
as horas e a vida
sexa
fume de tubo de escape
unha derrapaxe
en falso
na seguinte curva.

O celtismo en Galiza: funcionalidade e estratexias de importación no campo literario galego

J. CAMARERO / S. SEROUR, eds., Literatura, cultura, transferencia, Actas del III seminario sobre el diálogo intercultural y la literatura comparada. Vitoria-Gasteiz, Facultad de Filología y Geografía e Historia (UPV/EHU), 8, 9 y 10 de marzo de 2005, EL FARO-ECSOM, 2006.

Baixo este título participei cunha ponencia no III Seminario sobre el diálogo intercultural y la literatura comparada que coordinaron os profesores Jesús Camarero e Salah Serour na Facultade de Filoloxía e Xeografía e Historia da Universidade do País Vasco en marzo de 2005. Naquela altura, impartía aulas de lingua e literatura galegas como profesor-lector no Centro de Estudos Galegos da universidade pública vasca e con este breve relatorio tentaba facer unha achega a un tema apaixonante (o das transferencias culturais, en sentido amplo, dos países celtas e Galiza) que alguén, como apunta Manuel F. Vieites, terá que abordar, con maior fortuna (evidentemente) no futuro.

Antes de comezar unha nova etapa (provisional) nun novo destino, cómpre  aproveitar estes modestos materiais de experiencias pasadas.

A utilización do celtismo como paradigma interpretativo da historia de Galiza, como construto intelectual e teórico, presenta unhas coordenadas temporais concretas facilmente identifícábeis en torno a unhas fases de eclosión, supremacía e decadencia. O feito de se tratar dun “acto voluntario” (en canto que invención) que hoxe resulta rexamente refutado cientificamente ou, alomenos, reducido a un problema simplemente filolóxico, arqueolóxico ou antropolóxico, non quita que teña sentido preguntarse cándo, para qué e porqué o celtismo se erixiu en paradigma explicativo da identidade de Galiza, sobre todo, tendo en conta que o que comezou sendo unha posición doutrinal de eruditos, historiadores e poetas, acabou por se converter nunha sorte de metáfora de Galiza enteira, na súa profundidade temporal e na súa amplitude espacial. Nunca, ningún outro aspecto da historia de Galiza contou co apoio de intelectuais tan relevantes nin nunca un construto intelectual sobre a identidade nacional penetrou tan fondamente no pobo. (para ler máis -versión orixinal en español- e descargar preme aquí)

O Planeta ENDL supera as 100 subscricións

O Planeta de Equipos de Normalización e Dinamización Lingüística nacía a finais de  febreiro de 2009 co obxectivo de recoller nun único sitio web todas as novidades que chegan á rede relacionadas coa actividade dos ENDL dos centros escolares galegos a través dos seus propios blogues e webs. Ademais, agregáronse ao Planeta ENDL outras entidades, iniciativas e páxinas que tamén traballan a prol da normalización do idioma galego e que nos poderían facilitar aos equipos informacións e recursos de primeira utilidade para desenvolver o noso labor.

Tras unha primeira peneira da rede, ao longo destes meses fomos atopando e recibindo algunhas suxestións que permitiron actualizar unha listaxe de páxinas dos equipos. A intención é mantela actualizada e sempre aberta á incorporación de novos blogues, a pesar dos hándicaps que presenta esta ferramenta web, Planetaki, que non permite agregar todo tipo de páxinas (o que explica ausencias clamorosas como as webs da CGENDL, a Mesa, o Arquivo de Sociolingüística do CCG, a AS-PG ou de moitas seccións dos ENDL nas webs oficiais dos seus centros), e a dificultade que supón navegar na inmensidade deste océano que é a web. Polo tanto, esta listaxe ha de ser á forza incompleta ao descoñecermos moitas páxinas dos equipos, que ademais non son sempre constantes no tempo, ao tempo que non se agregaron numerosos blogues que, se ben recollen o traballo de ENDL, albergan as novidades das Bibliotecas e doutros equipos de traballo dos centros (haberá que ir pensando noutro planeta para as bibliotecas escolares!).

Imos falar, en todo caso, do que hai, que algo vai sendo. Á espera de comezar un novo curso, e de saber se moitos blogues dos ENDL continúan activos, a día de hoxe o Planeta ENDL suma 111 páxinas subscritas grazas á engádega d’O Recanto de Mik (CEIP Mestres Goldar de Vigo), o Galego sen Fronteiras (CEIP A Magdalena das Pontes), o ENDL do IES de Canido de Ferrol, o ENDL do IES A Paralaia de Moaña (tendes dous blogues?), a maxia da Orella Pendella, o SNL do Concello de Redondela, a iniciativa PuntoGal, as novas da SXPL, as Ciberirmandades da Fala, o Portal Galego da Língua, a Mesa de Ourense e a plataforma ProLingua.

Deica aquí rendemos contas e agardamos, coma sempre, a vosa colaboración e que este Planeta ENDL sirva de ponte de comunicación entre os ENDL para este curso 2009-2010, crucial para o futuro da lingua no ensino.