Arquivo por etiquetas: Pilar Ponte

Xaneiro mollado, se non é bo para o pan, é bo para o gando

Prestoume a idea que Pilar Ponte acuñou no seu blogue e concretou nunha categoría, Para min e para ti, que recolle materiais publicados por diferentes persoas que poden ser aproveitables para as aulas. Esta entrada podería formar parte desa proposta pois recolle materiais publicados en distintos sitios web, que escolmo xunto con algún artigo propio para completar o tema xa recorrente da riqueza lingüística da lingua galega para nomear a chuva e outros fenómenos metereolóxicos.

Galicia Ciencia (04-01-2016)

Galicia Ciencia (04-01-2016)

Galicia Ciencia, páxina sempre interesante e de primeira utilidade, publica hoxe As cen palabras en galego para designar a chuvia coincidindo con este comezo de ano de temporal ininterrompido e recuperando a tese de investigación da profesora Elvira Fidalgo, que publicou artigos como “Denominacións galegas de chuvia / chover” (referencia bibliográfica aquí) e A onomatopeia como creadora de denominación da chuvia/chover. Noutras obras colectivas tamén atopamos traballos como os das investigadoras M. González González e B. Varela Vázquez: As denominacións da ‘chuvia miúda’: variedades diatópicas e lingua literaria e Denominacións para ‘ceo’ e ‘nubes’ en galego moderno.

Mais para aplicar directamente nas aulas recupero estes exercicios léxicos da páxina Anxo González e Vitoria Ogando e mais tres artigos propios publicados neste blogue e no do Departamento de Lingua Galega do CPI Manuel Padín Truiteiro de Soutomaior, especialmente o terceiro deles, que inclúe algúns temas musicais:

Engado, así mesmo, unha proposta de traballo de aula que me dá a coñecer Miro Villar en Twitter: O alumnado de 3º da ESO do CPI Viaño Pequeno fixo en 2014 este Dicionario da chuvia en Trazo. Grazas, Miro!

Fraseoloxía, música, fotografía, cinema, literatura e ensaio… o tema dá para un mundo entre nós. Lembrades esta imaxe de Manuel Rivas en Unha espía en el reino de Galicia (Xerais, 2002):

Os indíxenas levan o paraugas como un apéndice, suxeito ás vértebras dorsais a maneira de aleta de peixe. Como bo anfibio, o que máis lle gusta ao galego é falar do tempo. Se é de política, remítese á meteoroloxía… -Mexan por nós e edicimos que chove. -Home, nunca choveu que non escampara ! O galego anfibio está en perigo de “abdución”. Ós abducidos de Expediente X méteselles un ser estraño na cachola. Os galegos abducidos méteselles unha especie de tío cachas de Vigilantes de la playa que se amouca cando chove como se caera augarrás. Trátase dunha mentalidade que considera exóticas as chuvieiras, os orballos, as brétemas, a rosa dos ventos e toda a paisaxe indómita do ceo. E Constrúense as cidades e vilas de maneira trapalleira, sen ter en conta o eterno retorno das augas, como se as borrascas das Azores foran un conto do Xestal. O galego anfibio sabe que Galicia non sería Galicia sen a chuvia. Respira polas branquias e leva o paraugas coa elegancia dun brazo ortopédico.

"O paraugas", de Dani Vázquez : https://www.flickr.com/photos/dani_vazquez/albums

“O paraugas”, de Dani Vázquez: https://www.flickr.com/photos/dani_vazquez/albums

Quen se anima a facer unha escolma de materiais humorísticos comezando, por exemplo, coas viñetas de Luís Davila ‘O Bichero’? Baixo a etiquetas metereoloxia (sen til) e metereoloxía (con til) xa publicou máis de medio cento de viñetas.

Luís Davila, "O Bichero"

Luís Davila, “O Bichero”

Escolma de ferramentas 2.0 para o seu aproveitamento na área de lingua galega

No pasado mes de marzo participei como relator no seminario “Internet como recurso na área de lingua galega” que organizou a área de linguas do CFR da Coruña. Nas dúas sesións que me corresponderon tratei de achegar, na medida en que o tempo o permitiu, algunhas aplicacións 2.0 que presentan un potencial didáctico interesante para o desenvolvemento da competencia en comunicación lingüística do alumnado de LGL: aplicacións multimedia (Glogster, MapVivo e Prezi), narracións dixitais (GoAnimate), mapas conceptuais (Mindomo) e mapas do tempo (TimeRime). Ademais, presentei un agregador como Netvibes, unha sorte de escritorio virtual que pode centralizar e ordenar todos os sitios e servizos de interese para un usuario.

Os materiais amosados no curso están reunidos nunha wiki (que elaborei por vez primeira seguindo as indicacións e o modelo de Loli Cid) que reúne unha descrición, un titorial e uns exemplos, así como unha proposta de práctica, para cada ferramenta. A páxina está vinculada tamén á Aula Virtual do CFR xunto cos materiais do resto dos compañeiros e compañeiras que participaron no curso, e que recomendo vivamente consultar:

Planetaki para docentes galegos

Pilar Ponte, A Profa, vén de inaugurar un novo espazo na rede que acollerá as actualizacións dos blogues dos docentes galegos que se subscriban a este colector de sementes. Deste xeito, e ao igual que os Equipos de Normalización ou as bibliotecas escolares (de secundaria e de infantil e primaria) contan cos seus, poderase seguir con maior comodidade a blogosfera docente galega.

De partida, xa podemos atopar neste sitio bitácoras de referencia como a Carta Xeométrica, Trafegando Ronseis, Remexer na Lingua, Profes co Galego, Iniciarte, O blog de Xosé Antón, TicBlog, Revolta da Freixa, etc.

Para formar parte deste planeta de prof@s galeg@s tan só é preciso enviar o enderezo do espazo web ao email pilarponte.ensino@gmail.com.

De como as mentiras acaban callando na sociedade… e nos claustros dos centros escolares

ProLingua vén de publicar un manual de autodefensa lingüística que nos é moi valioso socialmente para identificar e desmontar as falacias que existen sobre a lingua galega, unhas máis ou menos enraizadas na sociedade tras séculos dunha poalla incesante de autoodio, outras de nova fasquía que constrúen e propagan os sectores galegófobos contrarios aos tímidos avances no proceso de normalización do noso idioma. Todas elas, en conxunto e sen exclusión de ningún dos prexuízos aos que estamos acostumados, son aproveitados polos resortes do negacionismo político, social, mediático e económico, que queren reservar un lugar inferior, subsidiario do español e estigmatizado para o galego.

Desta selección de mentiras que nos achegan en forma de presentación Pilar Ponte e Xosé Henrique Costas, hai unha, a décimo sétima, á que estamos acostumados na rúa e nas aulas e que tentamos traballar con moita paciencia e pedagoxía, sobre todo, nos contornos galegofalantes. Di así:

Mentira 17: “O galego normativo, o que nos impoñen, non é o que nós falamos. É un galego artificial, aportuguesado, é un neogalego que ninguén fala”.

Ao que nesta presentación se responde, dun modo resumido, a seguinte contraargumentación:

  • Falso. O galego normativo é unha lingua de todos e de ninguén, baseada no galego moderno, popular e literario depurado de castelanismos. Como o son tamén o castelán estándar, e o portugués estándar entre outros.
  • O galego normativo está máis próximo do galego falado en calquera sitio de Galicia do que pode estar o español normativo do castelán falado en Andalucía, Canarias ou mesmo Galicia. As diferenzas son moi pequenas, e consisten sobre todo na recuperación e/ou introdución de moitos termos cultos e científicos que non había na lingua popular.

Pois ás veces non son os rapaces e rapazas os que saltan na aula con este tipo de prexuízos, senón compañeiros e compañeiras de profesión que manteñen unhas actitudes negativas, de maneira consciente ou involuntaria, cara á lingua, e que proxectan, repetimos que querendo ou sen querer, no alumnado.

O seguinte texto, que reproducimos coa autorización expresa do seu autor (ao que lle agradecemos o xesto), responde a esta dinámica, en concreto, a unha discusión que aconteceu nunha sala de profesores dun centro público galego hai apenas uns días. Do ánimo -construtivo- do autor de contraargumentar o prexuízo lingüístico nace esta resposta que nos deixa, con todo, o sabor amargo de ter que se esforzar por explicar o evidente, o cientificamente evidente, e facer tanta pedagoxía social. Pese a todo, nese camiño estamos… e este compañeiro viuse na necesidade de facelo.

De rarezas e risas

O outro día xurdiu na sala de profesores unha viva discusión sobre a palabra ‘colo’, a partir da mesma fago as seguintes reflexións, sen ánimo de ofender. De verdade que sen ánimo de ofender, se non fose así nin me molestaría, simplemente practicaría a indiferenza. Se o fago é porque aprecio as persoas que interviñeron na discusión e porque creo que ás veces cometemos erros inconscientemente ou por descoñecemento, pero que non debemos deixar pasar, porque son estes pequenos erros os máis perigosos, porque pasan inadvertidos.

En galego para referirnos á parte que une a cabeza co tronco dicimos COLO, de aí, por metonimia (igual que sucede en castelán ou noutras linguas), dicimos o COLO DA CAMISA; e o que se pon arredor do COLO é o COLAR.

Moita xente, como o descoñece, sorpréndese e rise, como se fose algo raro ou inventado onte. Por desgraza para a humanidade o descoñecemento é moi atrevido, pero por sorte segue sen estar ben visto.

Pero, vexamos que sucede noutras linguas:

LATÍN

COLLUM (lese COL-LUM)

italiano COLLO (lese COL-LO)
galego COLO / pescozo
portugués COLO / pescoço
francés COL (de obxectos ou prendas) / COU (do corpo)
catalán COLL
castelán CUELLO /pescuezo
romanés GÂT (para persoas) / CEAFĂ (de animal)
Inglés NECK, pero:COLLAR (para prendas de vestir)

detachable COLLAR: colo postizo

soft COLLAR: colo brando

wing COLLAR: colo da gravata de lazo

detachable COLLAR: colo de quita e pon

spare COLLAR: colo de recambio

En inglés o L dobre lese como un L simple

Despois do visto, onde está a rareza? No galego, desde logo que non.

En canto á risa, non estaría de máis lembrar aquela famosa pasaxe do Lazarillo que a seguir transcribo:

De manera que, continuando con la posada y conversación, mi madre vino a darme un negrito muy bonito, el cual yo brincaba y ayudaba a calentar. Y acuérdome que, estando el negro de mi padre trebejando con el mozuelo, como el niño vía a mi madre y a mí blancos, y a él no, huía dél con miedo para mi madre, y señalando con el dedo decía:

—¡Madre, coco!

Respondió él riendo:

—¡Hideputa!

Yo, aunque bien mochacho, noté aquella palabra de mi hermanico, y dije entre mí “¡Cuántos debe de haber en el mundo que huyen de otros porque no se ven a sí mesmos!”

Ben podiamos substituír a palabara “huyen” por “se ríen”.

Así que, temos o dereito (todos nós) a rirnos do que nos apeteza? Vexamos algúns casos e despois saquemos conclusións:

  • Temos dereito a rirnos dunha muller que leva velo, por anticuada? Pode ser, total que raros son, non?
  • Temos dereito a rirnos dunha persoa gorda ou moi delgada ou moi pequena ou demasiado alta, etc., porque non responde aos estándares  de beleza? Claro, que se amole, que fai metida nese corpo?
  • Temos dereito a rirnos dunha muller maltratada porque volve co seu home a pesar de que a maltrata? Por suposto, é que a tipa non aprende, vaille a marcha.
  • Temos dereito a rirnos dunha persoa que é ignorante?  Que aprenda, total nós somos listos.
  • Temos dereito a rirnos da nosa propia ignorancia? Supoño que si, non?, despois de todo o importante é rir.
  • Temos dereito a rirnos da forma de falar doutras persoas ou do seu idioma? Por supostísimo, é que os demais non falan, ladran.
  • Temos dereito a rirnos das súas crenzas, ideoloxía, costumes, etc.? Seguramente, son tan distintos aos nosos!
  • Se cremos que temos dereito a rirnos de todo iso ou de algo do citado deberiamos facérnolo mirar, pode ser preocupante, máximo cando os educadores seica debemos transmitir valores de respecto, tolerancia e interese pola cultura, entre outros.
  • Ás veces, a risa pode ser moi perigosa, pero cando vai acompañada de ignorancia resulta aterradora, porque nos embrutece, fainos manipulables e alimenta monstros e tiranos.

Vinte das 55 mentiras sobre a lingua galega

Máis de 60 localidades galegas e de todo o mundo acollerán mañá a presentación expansiva de 55 mentiras sobre a lingua galega, ensaio coordinado polo profesor Xosé Henrique Costas co que a Plataforma ProLingua quere achegar unha ferramenta útil para desmontar as principais falacias que ao correr da historia que se veñen vertendo sobre o idioma dende os sectores galegófobos co obxectivo de frear o proceso de normalización da lingua galega.

Mañá andaremos por Noia para pechar os últimos preparativos da presentación que terá lugar na Casa de Cultura Avilés de Taramancos, na que contaremos coa participación de Lola Arxóns, Carlos Maquieira e Agustín Agra. Grazas a eles tres pola súa xenrosidade e a Lola Caramés, Pepe Barreiro e Davide por facer posíbel o acto.

Para ir abrindo boca, a profesora Pilar Ponte elaborou, a partir dunha selección de textos de Quique Costas, estas diapos que recollen unha selección de 20 mentiras.

Para traballar as lecturas

Vodpod videos no longer available.

more about “Lecturas 2“, posted with vodpod

Poñémonos ao día con recursos para traballar a lectura que foron dispostos na rede por compañeiros e compañeiras, aos que xa recorramos para outros títulos literarios aquí e aquí. Desta volta, clasificámolos segundo a súa diferente natureza:

Unidades Didácticas

Pilar Ponte achéganos unha unidade didáctica para traballar A cova das vacas mortas, de Santiago Jaureguizar, que podedes atopar no seu blogue, A Profa, que recomendamos vivamente. No Espazo Didáctico da web da AELG Concha Blanco pon á nosa disposición a unidade didáctica de Gatos e leóns, de Neira Cruz.

Cuestionarios

Dende o blogue de Caladiños, o amigo Heladio Anxo Fdez. Manso achégalle ao seu alumnado o cuestionario de Enderezo descoñecido, a novela curta de Kressman Taylor que xa é unha referencia habitual nos clubes de lectura e nas aulas de Lingua Galega e Ciencias Sociais.

Guías de lectura

N’A Revolta da Freixa, un blogue no que a literatura ocupa un lugar fundamental, atopamos un bo número de guías de lectura, compostas por reseñas, notas das editoriais, recensións cinematográficas se as houber, referencias biográficas dos autores, etc. dos seguintes títulos:

Guía d’A pista de area, de Andrea Camilleri.

Guía d’A noite d’O risón, de Gonzalo Moure.

Guía d’A vida interior de Martin Frost, de Paul Auster.

Guía de Cardume, de Rexina Vega.

Guía un, dous, tres e catro d’O muiñeiro ouveador, de Arto Passilinna.

Guía de Sarou, de Ramón Caride.

Guía d’O O frío azul, de Ramón Caride.

Aproximacións globais á obra

Ollos de auga, de Domingo Villar, no blogue Revolta da Freixa.

O único que queda é o amor, de Agustín Fernández Paz, no blogue Revolta da Freixa.

Onde o aire non era brisa, de María Victoria Moreno, no blogue Revolta da Freixa.

A pomba e o degolado, de Fina Casalderrey, no blogue Revolta da Freixa.

Poetízate, de Fran Alonso.

  • Guía de traballo, no blogue de aula Galnarciso, do IES San Narciso de Marín.
  • Guía de traballo, na páxina do Departamento de Lingua Galega do IES Leiras Pulpeiro de Lugo.
  • Guía de Traballo elaborada por Carlos Negro, do CPI Eusebio Lorenzo Baleirón de Dodro.
  • Guía de Traballo elaboarda por Rosa Salgueiro, do IES Marco do Camballón de Vila de Cruces.

Para rematar, non quixeramos despedir este post sen recomendar no ámbito da  promoción da lectura a sección “Noticias de literatura”, que neste momento acada a entrega nº 73 n’A Revolta da Freixa, unha auténtica  fonte de información da actualidade literaria galega, ademais do indispensábel e incansábel Trafegando Ronseis.

Novos recursos sobre as vangardas… e aínda máis

O profesorado de Lingua e Literatura Galegas vaise sumando ás redes  cos seus blogues e materiais para as aulas. Dende o IES Lauro Olmo do Barco de Valdeorras asómase á rede Pilar Ponte co seu blogue A profa, que ademais dos contidos da súa bitácora (véxase o traballo sobre a publicidade, as lecturas, as ligazóns a escritores galegos na rede, etc.) achéganos tres recursos imprescindíbeis.  

 

 

O primeiro deles é unha completísima unidade didáctica sobre as vangardas, que toma corpo nun blogue elaborado para esa finalidade concreta. Subtitulado “As vangardas poéticas galegas do primeiro terzo do século XX”, na súa barra lateral dereita podemos acceder aos recursos (ben organizados e secuenciados) de introdución, desenvolvemento, consolidación e reforzo e ampliación: apuntamentos, ligazóns relacionadas, autores e textos vangardistas, proposta de tarefas, materiais de apoio, índice de autores… Destacaría, ademais, o enfoque global que prima en toda a unidade para definir as mostras vangardistas da literatura galega en relación sempre cos -ismos europeos e outras manifestacións artísticas de vangarda como a pintura. Como toda unidade, incorpora o necesario aparato didáctico que a sustenta: obxectivos, criterios de avaliación, bibliografía e mesmo conexións con outras disciplinas.  O seguinte vídeo  serve de presentación á unidade e ten como fío condutor o manifesto “Máis alá”.

Entre os materiais de consolidación e reforzo, incorpora a presentación sobre as vangardas elaborada polo profesor Lourenço Álvarez Ruíz do IES nº 1 da Estrada e que xa referenciamos no Caderno de Lingua nunha entrada do curso pasado. Esta entrada é a oportunidade adecuada para achegarvos unha nova presentación deste profesor sobre as vangardas. Debedes descargala no voso computador para o seu perfecto aproveitamento xa que incorpora uns efectos que a fan inviábel para empregala a través do slideshare.

Outros dos materiais achegados pola profesora Pilar Ponte son dúas novas unidades didácticas. A primeira céntrase na obra O fidalgo e outros relatos, de Ramón Otero Pedrayo, e foi elaborada conxuntamente con Francisco Martínez Bouzas. Ao igual cá anterior, foi deseñada para a Asociación de Escritores en Lingua Galega e conta cun blogue específico.  O terceiro dos traballos de Pilar Ponte é unha unidade-blogue sobre a violencia de xénero, que desenvolve unha interesante proposta que combina a linguaxe plástica e visual coa linguaxe publicitaria de base lingüística.

Parabéns a Pilar Ponte e Lourenço Álvarez Ruíz por estas achegas que, debido a súa profundidade na abordaxe duns contidos que cada un/unha de nós pode adaptar a un curso inferior, me obrigan a inaugurar unha categoría nova neste caderno: 2º de bacharelato.