Arquivo por etiquetas: Irimia

Así soa este verán

Cun chisco de retraso, e outra vez en resposta a unha invitación das xentes de Irimia para que colaborara na sección “O Fervedoiro” da súa revista (nº 859, do 16 de xullo ao 2 de setembro; tamén no blogue Irimegos), trazo unha breve panorámica das novidades discográficas da música galega no que vai deste ano 2012 e da axenda estival de festivais. C0ma sempre, fágoo como simple afeccionado, por iso non están todos os que son, mais si son todos os que están. Para seguir o calendario de concertos, nada mellor que acudir ás páxinas especializadas, especialmente a GZ Música, que mesmo está cubrindo os festivais e colgando os vídeos na rede. Parabéns para eles e, unha vez máis, o meu agradecemento polos seus consellos a Olga Nogueira, que disto sabe  moito. Poderedes atopala na Sala Discotasca de Redondela, un novo espazo para a música en directo que xa programou propostas moi interesantes no pouco tempo que leva aberto.

ASÍ SOA ESTE VERÁN

Chega o verán, un tempo propicio para gozar da música ao vivo. As propostas multiplícanse por toda a xeografía do país e os melómanos, e a parroquia trouleira en xeral, enfróntanse a unha axenda infinita de concertos. O abano de posibilidades é amplo: música ao aire libre ou en locais nocturnos, para bailar nas prazas, nos auditorios e nos torreiros da festa, ou apostando pola vivencia multitudinaria dos festivais e das mil e unha verbenas dunha programación local que parece non ter fin.

Os vellos rockeiros nunca morren

O inverno e a primavera deixáronnos unha boa colleita de novidades discográficas. Rock, jazz, pop, folk…, 2012 foi un ano no que as nosas bandas e solistas lle botaron un pulso moi digno á crise e aos problemas endémicos do sector: industria feble, invisibilidade mediática, falta de apoio institucional, circuítos case inexistentes, etc.

O panorama rockeiro volveu dar mostras da súa vitalidade con novos traballos de bandas xa consolidadas e a estrea doutras nóveles. Zenzar celebrou os seus vinte anos con Vaise armar, que na súa liña habitual abunda no rock máis xenuíno e as letras cargadas de crítica social, pero con concesións tamén a ritmos e motivos máis divertidos e bailables. Outra das bandas máis lonxevas e que conta cun son máis definido e recoñecíbel polo público, Ruxe Ruxe, sacou un novo disco. O seu Rock do país ten un público asegurado, como demostraron cun cheo na presentación na Capitol de Santiago. Rock sen edulcorantes, toques punkis, baladas apoiadas en letras máis íntimas e a gaita como selo de identidade.

Entre as bandas máis novas, destaca o segundo disco de Machina, Ensaio sobre o silencio, un traballo onde o metal e o hardcore non deixan espazo ás melodías baladeiras do disco anterior; e o “gastropunk” dos Terbutalina, a banda de Muros que non deixa indiferente a ninguén coas súas letras irreverentes e cun directo igual de rompedor: o seu son as Hostias para todos. Outras formacións ás que seguir con atención son Kathaarsys, que publicou o directo Rara vez, e Camarada Nimoy, que dá a coñecer cun disco homónimo o seu rock sesenteiro.

Da fusión e outros estilos

Na música de fusión estreouse un grupo cun percorrido de varios anos nos escenarios e que non tiveron présa por editar uns discos moi esperados polos seus seguidores. Dende Ourense, O Sonoro Maxín homenaxea a música popular fusionando cumbias, e os ritmos latinos en xeral, o rock e a raíz tradicional da charanga e da festa para ofrecernos a “verbena do século XXI”.

Este ano deixounos máis novidades dos máis variados estilos, como o pop electrónico do A pior, de Projecto Mourente, e o funky dos coruñeses Loretta Martin con Despois da mandinga. En ambos casos, ademais, publicaron uns videoclips, de moi boa factura, dos singles de presentación. Porque se algo hai que destacar da nova escena é a incursión polos novos formatos e o diálogo con outras artes, que aínda, pese a que resulte sorprendente a estas alturas, son novidosos entre nós. Así, produciron videoclips Ataque Escampe, Machina, Zenzar e os Nao, que adiantan o tema “Mafia” dun disco que está aínda en fase de produción. E do diálogo con outras expresións artísticas saben os Labregos do Tempo dos Sputnik, que versionan poemas de Celso Emilio, Lois Pereiro, etc. No mesmo diálogo coa literatura atopamos o novísimo traballo da hiphopeira viguesa Aid, que versiona a Rosalía de Castro no disco-libro Rapoemas.

Como vemos, en época de penurias económicas e de desartellamento das políticas culturais, os creadores ensaian novas fórmulas para saír adiante, ben sexa cunha “Xira Surreal” como a de Marful, que nos seus concertos mesturaron música, gastronomía e divulgación do patrimonio, ou Os Cempés, que no seu regreso publican Tentemozo pola vía do crowfunding ou financiamento colectivo, paraguas baixo o cal tamén saíu o disco Doutor Apertas. Tributo a Magín Blanco.

Do folk e do jazz

Dende o folk, a música de raíz en xeral, e o jazz non deixan de chegar as boas novas. Comezamos o ano coa aclamación de Sós, de Mercedes Peón, como un dos mellores discos do 2011 en Europa, e a estrea do novo traballo das Leilía. Outra das grandes referencias do noso folk, Luar na Lubre, lanzou Mar Maior, e un músico de luxo como Pancho Álvarez publicou Sonche Atlántico. Peldenoz, Balakandra, Unicornibot ou Quempallou seguen asegurando o relevo nos estudos de gravación e, sobre todo, nos escenarios, reforzados coa volta de Doa e o disco A fonda dos cervos. As propostas singulares veñen da man de aCadaCanto, o disco conxunto de Xavier Díaz, Guadi Galego e Guille Fernández, e o espectáculo iLalelo, no que a música de Budiño complementa as historias de Carlos Blanco, ou viceversa.

O jazz, pola súa banda, segue contribuíndo ano a ano en cantidade, mais sobre todo en calidade, a este vizoso panorama musical. Aos nomes xa recoñecidos de Abe Rábade, co disco A Modo, e Nani García Trío, con Renaissance, engádense o debut de Monica de Nut Trío, con disco homónimo, e os discos dos jazzeiros do sur: Iago Fernández, con Agromando, Alberto Vilas Quinteto, con Esperianza, e Xan Campos Trío, Orixe cero. Onde atopalos? Nos locais que programan música en directo.

O difícil momento económico

Falamos de entrar no verán gozando da música ao vivo, sen esquecer que esta é a grande oportunidade para que moitos grupos poidan darse a coñecer. Ás dificultades económicas municipais para programar no verán (sen mencionar que fan unha aposta case exclusiva pola música comercial) e a retirada de apoio da Consellería de Cultura aos festivais de base, súmanse a escasa atención que prestan os medios privados e públicos (salvando as honrosas excepcións dos programas Planeta Furancho, Tres Peixes Voando e Estudio 3 da Radio Galega) e o perfil baixo dado pola administración ás liñas de actuación que tan bos resultados deran nos últimos anos (Galician Tunnes ou Rede Galega de Música ao Vivo). A canteira padece tamén esta falta de atención (Xuventude non dinamiza a Rede de Locais de Ensaio ou o Certame GZCrea) e só concursos como Cantalingua (CIG-Ensino & AS-PG) e Novo Son e Vasacarnota? (Radio Galega) serven de plataforma de difusión dos novos valores. Neste contexto, unha boa guía para programar o noso verán constitúeno as webs específicas, entre as que salientamos gzmusica.com, komunikando.net e musicaengalego.blogspot.com.

As citas deste verán

Este foi un ano de regresos, como as dos Resentidos (A tribo toda baila, 12 de maio en Ourense) e Aerolíneas Federales, que xunto coa música dos incombustíbeis Siniestro Total han de protagonizar unha das novidades veraniegas, o musical Galicia Caníbal, que celebra a música galega dos 80. Pero, sen dúbida, o regreso máis esperado foi o de Heredeiros da Crus, a mítica banda do Barbanza que revolucionou a escena dos 90 volveu cun esperadísimo concerto en Ordes no que xuntaron máis de 3000 fieis. Como soubo a pouco, xa hai DVD do directo e han de caer un novo disco e unhas cantas citas máis para velos en xullo e agosto.

Porque citas hai moitas e cómpre escoller, que as fins de semana non dan para máis. No ámbito da música tradicional, non esquezamos os numerosos encontros e seráns que podemos seguir a través do blogue especializado Malmequer, mentres que no folk non faltará á cita o triángulo máxico de Ortigueira, Zas e Pardiñas, xunto a outros festivais menores como Música na Noite, Asalto ao Castelo, Festival Irmandiño ou o Vilariño Folc, que se abren a outros estilos. Tamén dan entrada a outras músicas, os festivais máis rockeiros como o Derrame Rock e o Brincadeira, que cada vez máis deixan espazo para as bandas do país, que encontran nestas grandes plataformas unha boa oportunidade para se dar a coñecer. Quen quere máis? Os festivais de menor formato pero de máis autenticidade, de acampada, poboacións pequenas e enclavados en espazos naturais, atraen milleiros de festivaleiros. Algúns xa se celebraron e foron abrindo o apetito (Repercusión e A Rebusca de Manzaneda) e outros veñen aí: Sons da Lameira, Nordestazo Rock, Arreaocabo, Festigal, Antrospinos, Festival da Terra e da Lingua, As Revenidas, Festidoiro, Rebumbio…

Só nos queda, pois, preparar a mochila, escoller rumbo e gozar dos sons deste verán do 2012.

O galego na rede: gústanos (II)

Segunda entrega na que respondo ao pedimento dos amigos de  Irimia (blogue da asociación) que me solicitaban unha escolma de sitios web en galego de interese. O artigo sae publicado no número 848 (do 6 ao 26 de febreiro de 2012) deste veterana publicación.

Agardo propostas, que caeu moito peixe fóra da rede!

O idioma ante un novo paradigma sociocultural

Na entrega anterior formulamos a necesidade de considerar a rede como un espazo que se debe conquistar para o idioma, mais non só como un ámbito de actuación máis da política lingüística coma outros (empresa, administración, medios, etc.), senón como unha oportunidade para a normalización lingüística. Isto é: no canto de preguntármonos se a súa presenza na internet reflicte a saúde da lingua na sociedade, afrontemos o reto de ver na rede unha plataforma para ir por diante da sociedade e tirando dos usos idiomáticos. Por que? Porque xa diciamos que as TIC lle conferen un valor engadido ao galego (prestixio, utilidade e visibilización). E máis que? Porque vivimos inseridos nunha sociedade en plena transformación na que a tecnoloxía dixital e as novas canles de comunicación invaden as moi variadas parcelas do noso cotián, até o punto de afectaren aos nosos hábitos sociais e culturais. Neste novo paradigma, a creación, a transmisión e o consumo do coñecemento e a información están mediatizados por unha infinidade de ferramentas e servizos que nos converteron en consumidores e produtores a un tempo nunha fase máis participativa e horizontal da rede.

Información en galego

No camiño da normalización é preciso atinxir todos os ámbitos, mais os medios sempre foron obxecto dunha atención especial pola súa relevancia social. Era e é preciso contarmos con medios informativos en lingua galega e se botamos a vista atrás, non moito, comprobamos que saímos dun bienio horribilis coa desaparición de medios de referencia, dixitais como Vieiros, ou en papel como Galicia Hoxe, A Nosa Terra ou A Peneira (con edicións tamén na rede). Mesmo nos vimos privados de medios que foron máis alá da raquítica porcentaxe en que usan o idioma as cabeceiras tradicionais. Foi o caso de Xornal de Galicia.

Como diciamos no número anterior, ante a falta dunha política lingüística para as TIC, e (engadimos) para os medios, xorden iniciativas que, partindo de proxectos de base social, abren camiños á pluralidade informativa e á lingua. Praza Pública naceu hai uns días pensada e deseñada para internet e para “evitar o silencio que encore a Galicia”. Canda este medio, a iniciativa Vitaminas para o galego vén de darlles visibilidade a máis dunha ducia de medios de alcance nacional (De Luns a Venres, Galicia Confidencial, Tempos Dixital, Novas da Galiza ou RadioFusión), comarcal (Certo, Crónica3 A Mariña, Que pasa na Costa, Val Miñor.info, Terra Chá e O Sil) ou temáticos (Disquecool e Surf GZ), todos eles pequenos (grandes) proxectos que vehiculan información e contidos variados en galego. Nas próximas semanas uniranse a este esperanzador panorama Sermos Galiza e Diovio, empresas colectivas que fan posíbel esa rede democratizadora.

+ Internet + Galego + Futuro

Este non é só o lema dunha campaña institucional -xa vencida no tempo e nas urnas- para a tripla festividade do 17 de maio, Día da Internet, das Telecomunicacións e da Sociedade da Información e das Letras Galegas. É a aposta por unha estratexia creadora, en positivo e dinamizadora da rede da que fan gala moitos sitios web que achegan contidos no noso idioma.

Na listaxe das 100 páxinas web galegas máis populares en decembro, o galego, máis alá das páxinas institucionais e de organizacións políticas e sindicais, é a lingua -ou opción preferencial- do portal informativo Galiciaé, a rede de promoción de novas Chuza, culturagalega.org, a páxina da empresa R (mundo-r) e Código Cero, o recomendábel “Diario das novas tecnolóxicas de Galicia” que publica este ránking mensual.

Se non atendemos a clasificacións, os contidos flúen en galego pola rede en milleiros de sitios web, blogues e nas redes sociais. Hai tantos como intereses diversos pode haber nos lectores de Irimia, que tamén se asoma ao internet. Recomendemos uns cantos pola súa calidade no deseño e no tratamento dos contidos. Xa citados: Disquecool e SurfGz. A primeira é unha fiestra para estar ao tanto das últimas tendencias en Galicia, para descubrir o máis in da moda, as novas tecnoloxías, a arte e o deseño ou a publicidade feita aquí. E a segunda páxina tráenos “as novas da praia” para os amantes dunha práctica deportiva na que Galiza é unha potencia.

Seguindo na senda deportiva, ofrece versión en galego Curuxarallye, a revista mensual dese mundo do motor que arrastra milleiros de seguidores ás pistas do rural semana tras semana. Para a música hai unha oferta variada, para seguir a actualidade e tamén para descargar discos e temas, comezando por Komunikando e seguindo por Ghastas Pista, A Regueifa, Malmequer, Música en Galego e O Toxo Rabudo. O cinema ten o seu espazo en A Cuarta Parede, a “primeira revista dixital en galego de crítica cinematográfica”, e Cinema Galego, un proxecto colaborativo para difundir a nosa creación audiovisual; e os videoxogos coméntanse en Memoria Pixelada.

Os amantes da gastronomía catarán as receitas máis saborosas e os viños máis exquisitos en Código Cociña, porta de entrada de ducias de bloggastrónomos, moitos tamén en galego. Un dos país da criatura é Manuel Gago, autor do popular Capítulo Cero, no que transmite paixón en todo o que conta: deseño, TIC, roteiros ou patrimonio e arqueoloxía, campo no que tamén impulsa o web Patrimonio Galego.

Moitos contidos en galego, de calidade e sustentados na implicación de moitas persoas: a rede constrúea a sociedade, aínda que non haxa unha planificación de quen debera potenciar o idioma na arañeira. O futuro escríbese no noso teclado, ten os pés nas orixes e a esperanza nos que deixan o berce. Para eses cativos, a Orella Pendella, para que lles transmitamos na lingua do corazón “ditos, recitados e cancións infantís”. E, para non esquecer as palabras coas que o pobo armou historias, Galicia Encantada, a “Enciclopedia da fantasía popular galega”. Outros dous proxectos colaborativos, diso viñemos falando, de partillar.

O galego na rede, espello da súa situación na sociedade? (I)

Como anda o panorama da lingua galega na rede? Vaia pregunta que lanzan as boas xentes de Irimia (blogue da asociación) no número 847 (23 de xaneiro ao 5 de febreiro) da súa publicación. Mais responden eles mesmos na propia portada: “Todo o que vai á rede é peixe”. E diso andamos necesitados, de contidos, en cantidade mais sobre todo en calidade, e niso cavilei un chisco para esta primeira entrega (que vai precedida dunha entrevista a Socorro García Conde, responsábel do Departamento de Lingua Galega do Concello de Santiago). Para a quicena próxima seguiralle a este artigo unha segunda parte.

Unha aclaración necesaria: cuestión de método

A esta pregunta respondía Xavier Gómez Guinovart en 2003 (A lingua galega en internet): “a situación de minoración (inferioridade e subordinación) do galego en Galicia reprodúcese en Internet en toda a súa crueza”. Facíao logo de cruzar índices como o idioma dos contidos das páxinas e o número de falantes dun idioma seguindo os datos servidos polo buscador Alltheweb (hoxe desaparecido). Cos problemas metodolóxicos que recoñecía para contar con indicadores fiábeis, o galego aparecía daquela no posto 37º, con 98.998 páxinas, o que viña sendo o 0’014% das páxinas da internet. Cruzando o número de webs nunha lingua e a cantidade de falantes desa lingua saía a 0’025 páxinas en galego por falante. Considerando a rede como un espazo propicio para a homoxeneización cultural e lingüística, cara ao inglés e o castelán, Guinovart, fundador do Seminario de Lingüística Informática da UVigo, sinalaba que habería cincuenta veces máis páxinas en inglés, e dúas veces máis en castelán, ca en galego.

Era moito ou pouco? Cal era e é o grao de vitalidade do galego na arañeira? Que pasou dende entón? Parece arriscado estabelecer comparacións entre linguas francas, estatais, locais, de países subdesenvolvidos con escaso acceso á rede, etc. mais o certo é que en internet, non no espazo físico, si “compiten” todas. A Unesco sinalaba en 2008 (Doce anos medindo a diversidade lingüística en internet: balance e perspectivas) que, tras se afinaren os mecanismos de investigación, a arrolladora presenza do inglés de comezos de século (ao redor dun 80% dos contidos) non era tal e que a presenza dunha lingua no ciberespazo é moi semellante á que ten no mundo real. Ademais, se consideramos que en territorios que se incorporaron máis tarde á rede os usuarios primeiro consomen contidos feitos por outros (noutras linguas) e que pouco a pouco os van creando (xa nas súas) ese índice (falantes/contidos) perde valor. En definitiva, o que precisa unha lingua para posicionarse na rede son políticas de alfabetización dixital e de creación de contidos, non só de acceso á internet.

A clave tamén está, polo tanto, na fenda dixital, que nun país coma o noso, con indicadores tan negativos como o avellentamento da poboación e a dispersión xeográfica, non é unha cuestión menor. A un período inicial precoz para o inglés seguíronlle a eclosión asiática (onde alternan linguas locais e o inglés),  impulsos para o español e o portugués polo acceso de Sudamérica á rede e a aprobación de dominios xenéricos (.org ou .net) que se suman aos estatais (.us, .es. ou .br), o que redundou na falta de rigor dos datos e de aí que se considere que actualmente hai unha maior diversidade lingüística en internet.

A calidade e a colaboración en rede, requisitos para xogar na división do galego

O galego pode considerarse no ránking global pero, sobre todo, xunto ao catalán, o irlandés ou o frisón, no dos idiomas minorizados que se falan en países desenvolvidos. Precisamos, entón, medir en calidade, non só en cantidade. E aquí é onde pensamos que a internet cumpre un papel fundamental no proceso de normalización lingüística porque é imprescindíbel crear contidos en galego; porque as TIC lle confiren prestixio social e utilidade; e porque, nun contexto global como o actual, as novas tecnoloxías e as novas plataformas de comunicación ofrécenlles ás linguas minorizadas unha oportunidade única para facerse visíbeis e afondar na sensibilización social contribuíndo á diversidade cultural e lingüística do planeta.

Precisamente, nestes días a cultura e a lingua galegas poden conseguir un dominio propio grazas á iniciativa Puntogal, apoiada por 12.000 persoas e unhas 180 entidades. O esforzo conxunto da sociedade civil é a que está  paliando a ausencia dunha política lingüística institucional que cree as condicións favorábeis para a extensión da lingua na rede. Porque calidade, cooperación e compromiso haino en quen desenvolveu o software libre en galego: as comunidades de usuarios como o Proxecto Trasno e as empresas do sector das TIC, principalmente agrupadas en torno a EGANET e AGASOL, que fan que hoxe en día poidamos traballar con sistemas operativos como Ubuntu, buscar información a través de Firefox ou Chrome e dispoñer dun abano, nunca suficiente pero xa importante, de numerosos programas.

Imos tendo tamén un bo número de ferramentas lingüísticas: dicionarios (Digalego ou e-Estraviz), tradutores (Opentrad, Apertium ou Traducíndote), correctores (Ortogal, OpenOffice ou Golfiño), glosarios (cunha importante  implicación dos SNL e os grupos de traballo das universidades) e mesmo aplicacións para os cada vez máis presentes, porque a rede viaxa con nós, dispositivos portátiles (como os deseñados por Galapps para o sistema operativo Android). É tamén a comunidade usuaria a que fai medrar cada día a Galipedia; a que posibilitou a opción do galego na plataforma de blogues WordPress (sen esquecer a dinámica Blogaliza); que Google ofreza parte dos seus servizos en galego (faltan Gmail e Blogger!); que redes sociais tan importantes como Facebook ou Tuenti estean en galego, como a oriúnda Cabozo; ou que hoxe en día estea en marcha unha campaña pola galeguización do Twitter (@tweet_en_galego).

De lado destes avances protagonizados por usuarios, colectivos e empresas bótase en falta unha planificación lingüística concibida para a sociedade da información, tanto, que os contributos da administración son pequenos ou chegan cando os proxectos están maduros e percorreron sós o camino. Ou aposta polo software privado (negocia con Microsoft, a quen se lle compran milleiros de copias) mentres desmantela iniciativas como Mancomún. Ou implántase un caótico programa Escola 2.0 con miles de custosos equipos sen implicar as empresas galegas do sector e sen formar nin incentivar o profesorado para elaborar e partillar contidos. Ou, en fin, non explora as posibilidades que a rede brinda para a sensibilización social que iniciativas colaborativas como Eufalo.TV ou GalegoLab, e campañas como Orgullos@s do galego da CGENDL,  demostran que son posíbeis.

O verán, tempo para as músicas ao vivo

Coa chegada do verán, volveron os amigos e amigas irimegos a pedirme unha colaboración para “O Fervedoiro”, unha sección da histórica revista Irimia (30 anos, case nada!) que contribúe a difundir as propostas máis actuais e algúns apuntamentos para a análise do panorama cultural galego. Desta volta (número 836, do 4 ao 17 de xullo de 2011) paseamos a nosa ollada amateur por unha axenda estival ateigada de citas para vivir a música ao vivo mais sen esquecer as últimas novidades discográficas. Agardo que vos dea algunha pista para gozar do país e da súa música nas próximas semanas.

O verán, tempo para as músicas ao vivo

O lume da noite de San Xoán e os mil e un foguetes do interminábel rosario de festas estivais anuncian unha estación propicia para a música. É tempo de música para se acompañar no paseo do serán, entre toallas e con sabor a salitre ou nesa viaxe tan agardada nos últimos meses. Mais sobre todo é tempo para a música ao vivo, compartida entre as masas festivaleiras ou sentida con complicidade entre a pequena audiencia dun concerto improvisado nunha noite quente de agosto.

Acompañe ou non o bo tempo, os festivais e as festas locais son citas obrigadas que ofrecen un abano amplo e plural de propostas ante as que se fai ben difícil escoller. Con todo, é a crise a que está a provocar unha redefinición do calendario tras a inflación dos últimos anos. Acontece para os grandes eventos institucionalizados, no que as administracións pasaron a funcionar practicamente como axencias de contratación, e os festivais autoxestionados por asociacións, que ano tras ano fan posíbel un pequeno milagre a base dun enorme esforzo colectivo e moita imaxinación.

Unha vez máis, os carteis adiantan dous modelos xa consolidados, que non asumidos, para a música cantada en galego. Por unha banda, a exclusión ou unha presenza cativa na axenda con máis proxección mediática, que comezou co Sónar Coruña (17-18 de xuño) e o Vigo Transforma (do 30 de xuño ao 2 de xullo), e continuará co Cultura Quente (Caldas, 22-23 xullo), o Noroeste Pop-Rock (A Coruña, agosto) e as festas patronais das cidades e as vilas. Nelas, haberá sitio para algunhas bandas galegas que cantan en castelán mentres que a música en galego confinarase ao folk, aos teloneiros e a escenarios secundarios. A excepción que confirma a regra, o Derrame Rock, que trae a Ourense unha boa mostra da escena alternativa estatal e galega. Pero, por outra banda, os Lamatumbá, Som do Galpóm, Medomedá, Ulträqäns, O Leo, Skarmento, Labregos do Tempo dos Sputnik, Labazada, Malandrómeda, Kästomä, Avante, Sacha na Horta, Ataque Escampe, Galegoz, Fracasados de Antemano, Galegoz, Os Tres Trebóns, Raiba, Chotokoeu, Dios ke te Crew, Magnifique Bande, Banda Crebinky ou Ruxe Ruxe, entre outros, acudirán á Música na Noite  (Teo, 1-2 de xullo), Revenidas (Vilaxoán, 15-16 de xullo), Festival da Terra e da Lingua (Narón, 15-16 de xullo), Festigal (Santiago, 24-25 de xullo), Antrospinos (Taragoña, 29-30 de xullo), Castelo Rock (Muros, 7 de agosto), Festival do Castro (Pantón, 20 de agosto), Pontelouco (Castro Caldelas, 20-21 de agosto) ou o Festidoiro (Cuntis, 26 de agosto). Estes festivais convértense nunha especie de feira sectorial da nosa música que asegura a presenza das bandas noutros carteis futuros, tece redes colaborativas entre artistas e colectivos e son fundamentais para a creación de públicos.

Fóra destas propostas eclécticas, non faltarán á cita os festivais temáticos, como a tríada do folk galego (Ortigueira, Zas e Pardiñas) e o ronsel de numerosos palcos máis modestos e seráns participativos como o Vilariño Folc (Aldán, 20 de agosto), o Festival Irmandiño (Moeche, 21 de agosto) e As Nosas Músicas (Couso, 14 de agosto) dedicados á música de raíz. No jazz destacan o Imaxinasons (Vigo, 7 -15 de xullo) e o Festival Internacional de Pontevedra (22-25 de xullo), e na escena popeira chegarán o Lolapop, o Felipop, o Vibrasons e o Dolorock. A mestizaxe, pola súa banda, non faltará no Brincadeira (Ordes, 11-13 de agosto) ou o Son Rías Baixas 2011 (Bueu, 4-6 de agosto). E como orientarse neste vizoso calendario de propostas: a través de MUSiQUEoh! (http://www.musiqueoh.com), un novo sitio na rede que centraliza as páxinas dedicadas á música galega.

Se alguén quere vivir a música afastado das multitudes, hai tempo aínda para gozar das novidades discográficas do segundo trimestre do ano, que con sorte poderemos escoitar tamén enriba dos escenarios. Precisamente, Uxía conmemora os seus 25 anos de traxectoria cun disco para o directo, Meu canto, que combina pezas clásicas e temas non gravados con anterioridade. Outros que están de aniversario son os Treixadura, que con Esas i que é muiñada festexan 20 anos da mellor tradición coral galega. Os marinenses de Liorna reescriben en Sarahyba un longo camiño polo folk mentres que os tamén veteranos Doa recollen cantigas medievais en A fronda dos cervos. Os novos proxectos tamén se abren paso. O seu apelido dá nome á estrea da violinista Begoña Riobó, que se acompaña de músicos de ampla traxectoria no folk, mentres que outros virtuosos como Quim Farinha, Pedro Pascual e Kin García se adentran dende a tradición nos camiños vangardistas en Talabarte.

A música trastlántica de Ugia Pedreira e o brasileiro Fred Martins mergúllannos novamente na dimensión galega da lusofonía a través de Acróbata. Tamén na confluencia de estilos, neste caso jazzísticos, aparece o Jazz from Galiza!!, de Xacobe Martínez Antelo Cuarteto, e ao encontro da literatura saíu Manu Clavijo, que actualizou a poesía en Lois Pereiro. Canción Última…., como ao vivo fixo o grupo Ondas Martenot co autor homenaxeado nas Letras Galegas. A estrea de Ulträqäns cun disco homónimo, a volta máis ca nunca autoxestionada dos Ataque Escampe en Violentos anos dez ou os Novos Tempos de K-Raxe, unha nova aposta de metal sen concesións da factoría musical de Cerceda, confirman a creatividade da nosa escena musical, que agarda xa polo novo disco dos DKTC, Humanose.

A invisíbel efervescencia da música galega

Os amigos e amigas de Irimia (blogue da asociación) pedíronme unha colaboración para a súa revista na que ofrecese unha panorámica xeral da música galega no ano 2010. Como simple seguidor da escena musical, neste artigo, publicado no nº 824  (17-30 de xaneiro de 2010), achego unha valoración sobre a situación actual da música do país, en especial da vehiculada en lingua galega, e unha escolma dos discos do ano que vén de rematar.

A invisíbel efervescencia da música galega

Trazar un panorama da música galega no ano 2010 non deixa de ser unha tarefa curiosa cando o traballo de solistas e bandas está suxeito a uns ritmos diferentes aos que caracterizan unha produción cultural estábel e normalizada. Un disco de Berrogüetto ou Lamatumbá, por falar de dous grupos referenciais, ten un percorrido máis pausado e longo, e a dinámica da edición, presentación, difusión e contacto co público, que ao final retroalimenta a propia creación artística, non sabe de exercicios anuais.

Calidade clandestina

O ano que vén de rematar volve demostrar que na escena galega hai calidade, variedade e apostas arriscadas e orixinais. A que se debe entón que o público descoñeza o que se está a facer? Por que non existe unha demanda que responda a esta oferta talentosa e relativamente ampla? A música galega sobrevive á marxe dos circuítos maioritarios, o público non a atopa nos medios de comunicación, que lle prestan unha atención marxinal. E se isto sucede en xornais, radiofórmulas e canles de TV privados, máis grave é que os medios públicos prioricen a produción allea fronte á propia. Se o 2009 supuxo a desaparición de programas como Aberto por Reformas e Extrarradio na RG e Onda Curta e Miraxes na TVG, o 2010 confirmou a posición subalterna da música, confinada ás segundas canles e a horarios clandestinos da radio e televisión galegas. As novidades discográficas rara vez teñen cabida en informativos e magazines, que non adoitan picar discos galegos nas ráfagas, anuncios e minutos musicais de recheo. A RG mesmo lle fixo contraprogramación ao Apologhit, concurso que viña coorganizando exitosamente con Vieiros, e lanzou o Vas-sacar-nota.

Sounds from Spain

A esta eiva sumouse a falta de planificación institucional dunha Consellería de Cultura que parece desistir da encomenda de fortalecer unha industria musical aínda feble e necesitada de circuítos e estratexias de difusión. Relegada a un lugar secundario na programación xacobea, a consellería volveu caer na identificación entre música en galego e música de raíz. “O pop e a música galega marcan a axenda de concertos patrocinados por Xacobeo 2010”, titulaba un comunicado de prensa da Consellería. Ignoramos que prexuízos existen para non vender como música galega o rock, o pop, o hip hop ou a fusión, e si grupos que cantan en castelán e inglés. Isto mesmo se repite nas publicacións da AGADIC ou de Xuventude e nas feiras internacionais ás que acode Cultura, agora baixo o selo Sounds from Spain que dilúe a oferta diferenciada nunha etiqueta global. A falta de patrocinios aos festivais locais e comarcais, onde os grupos galegos se fixeran un oco nos últimos anos, e a inercia na xestión das redes de locais de ensaio e locais de música en vivo, debilita máis os circuítos que dan oportunidades ás novas xeracións musicais.

Mais falabamos dunha oferta de calidade e diversa no 2010. A música de raíz retomou parte do vigor perdido na década cun auxe importante das citas reservadas á música tradicional e coa publicación dos discos de grandes referentes do folk como Luar na Lubre, Carlos Núñez, Mercedes Peón, Budiño, Cristina Pato ou Sondeseu. Un álbum que debe ocupar un lugar preferencial no 2010 é o esperado Kosmogonías, de Berrogüetto, que tras catro anos volveu para renovar un estilo propio e recoñecíbel, agora coa voz de Xabier Díez, e cunha videocreación de Olalla Sendón de agasallo. Outra proposta orixinal é a do compostelán Narf e o guineano Manecas Costas en Aló Irmão!, unha confluencia de tradicións e estilos traballada no directo, ao que tamén temos acceso en formato DVD. Aínda neste ámbito destacamos O Manual de sedución de Marful, froito dunha tranquila maduración de ritmos, melodías, arranxos e letras suxerentes que chega logo dun primeiro traballo publicado en 2006 que fora ben acollido por público e crítica.

Propostas pop, cantautores e outros ritmos

No terreo do pop sobresae o novo disco de The Homens, Cuarta potencia, un power-pop renovado cun son máis melódico, coa aparición do órgano Hammond e unhas guitarras máis potentes e afiadas que de costume. Un son máis experimental e rockeiro é o que achega Noise Project en Asuntos que se resolven co tempo, disco que se pode descargar de balde do netlabel A Regueifa, plataforma fundamental xunto coa páxina Komunikando.net para a proxección da escena alternativa. Tamén dende a autoedición chega Fluzo cun sorprendente disco homónimo que se move nos límites do hip hop. Sen saír das marxes, confirmouse o hardrock melódico de Nao co seu segundo disco, Coas túas mans. Houbo estreas, ademais, de bandas asentadas como Ruxe Ruxe (Na fura de diante), os últimos bravús, e Lamatumbá, que con A órbita da banda hipnótica encheou de sons mestizos os escenarios festivaleiros, onde foron habituais grupos con discos do 2009 como Som do Galpóm, Cuchufellos ou Guezos, e O Sonoro Maxín, que por fin entrarán nos estudos de gravación neste ano.

O vigor do jazz e novidades para as crianzas

Poden completar este abano de propostas para seguir coñecendo e gozando no 2011, apostas de autor tan singulares como as de dous Emilios, Emilio Rúa (Interior) e Emilio José (Chorando apréndese), o blues de Victor Aneiros (Brétemas da memoria) e a rica escena jazzística con Virxilio da Silva (Odysseia), Roberto Somoza (Yellow), Abe Rábade (Zigurat), Sumrrá (Sumrrá 4.0), Baldo Martínez e Maite Dono (Sons-Nús), A Tribu (A chamada) ou Álvaro Bieito, que co seu Introducing non só inaugura a súa carreira senón tamén “Azos”, a primeira colección de jazz da discográfica galega Falcatruada.

A escolma anual ficaría incompleta se esquecemos produtos novidosos como Na punta do pé, de Pesdelán, un libro-CD-DVD cunha ben traballada proposta didáctica para aprender cancións, bailes e xogos do patrimonio tradicional galego-portugués, o Galeoke, o primeiro xogo de karaoke de música galega, e o número crecente de traballos publicados para o público infantil. Cunha produción ambiciosa que comeza a ser habitual e mestura música, textos, videoclips… en libros-disco ou CD-DVD, no 2010 chegaron A nena e o grilo, de Magín Blanco; Tic Tac, de Pablo Díaz; Ola-ola-la, de Mamá Cabrá; Abracadabras, con textos de Marica Campo e música de Pirilampo; ou o recén saído do forno Arrolos de salitre, de Xabier Díaz. Son estas achegas importantes para facer “normal” a música do país, e a lingua galega, nos cantares e nos xogos xa dende o berce.