Arquivo por etiquetas: diglosia

De xente pechada

prexuizosEsta entrada vén a conto dun suceso lamentable que aconteceu hai unhas semanas. Hai quen dirá que é anecdótico, que este tipo de actitudes son marxinais nunha sociedade europea do século XXI, e hai quen dirá que o único novidoso deste caso é que a persoa discriminada e vexada, absolutamente “estupefacta”, se atreveu a denunciar o seu caso.

Esta moza, Esther García del Barrio, comprobou na súa propia pel o que seguro que tiña escoitado na súa estadía en Galiza na boca dalgunha persoa consciente da desigualdade social, xurídica e profundamente antidemocrática que existe en torno aos dous idiomas cooficiais. Xa sabedes, vellas queixas de acomplexados galeguistas que arrastran no seu vitimismo o estigma do autoodio, a diglosia, os prexuízos lingüísticos e aínda outros termos caducos e pouco realistas. Mesmo puido lelo nalgún libro de texto, xa se sabe, unha perigosa ferramenta que se emprega na adoutrinadora escola galega.

Realmente, estes posicionamentos avanzados procuran o progreso da sociedade, que debe ir deixando de lado estas atávicas formas de comunicación empobrecedoras e disgregadoras, fortemente ideoloxizadas, que non nos permiten ir máis aló do telón de grelos. Porque acontece que isto que lle pasou a Esther, que moitos e moitas de nós recoñecemos como habituais baixo mil e unha formas, sutís ou non, no noso día a día, aínda vai ser culpa dela. Porque é  totalmente intolerábel que aínda por riba se acose a quen mira polo noso ben e nos anima a abandonar o noso “ridículo, absurdo e innecesario” dialecto.

E é que “sempre haberá quen diga que a culpa de levar golpes é do cravo por se poñer debaixo do martelo”, Esther, e ti quixeches andar polo mundo abrindo cancelas. Precisamente disto vai a contraportada do último número de Ollos de aula, a revista que a Coordinadora Galega de ENDL edita para a comunidade educativa.

Cancelas e ferrollos

Esta breve historia pode que sexa verídica.

portada ollos 14A protagonista chámase Esther, é madrileña de orixe, ten vinte e nove anos. Durante unha breve etapa da súa vida trasládase a vivir á Coruña. Nese período descobre non só unha cidade marabillosa, senón tamén xentes que falan un idioma distinto ao seu. Ela non o dubida. Decide aprender esa lingua con sabor atlántico. Para integrarse. Para ser menos allea. Para enriquecerse, mais non con moedas, senón con palabras que abren cancelas e permiten descubrir novos universos.

Un día esa moza ponse a buscar emprego. Esa tarefa, como para tantos milleiros de persoas, resulta un labor complicado. Envía centos e centos de currículos. Un deles chega ata un hotel asturiano. Nese papeliño no que figuran os seus méritos e coñecementos, Esther deixa constancia do seu coñecemento da lingua galega. Algo que semella positivo, e que non fai dano a ninguén. Porque, supostamente, vivimos nunha sociedade plurilingüe que valora e recoñece a diversidade lingüística. Non si?

Se cadra, non. Como tantos outros, a propietaria do hotel asturiano rexeita o currículo de Esther, nun exercicio de liberdade empresarial. Ata aí nada estraño acontece, está no seu dereito a facelo. Mais non lle abonda. Hai un detalle nese currículo que lle provoca proídos, unha especie de estigma, como un pelo que aparece na sopa. Por que unha moza madrileña é tan parva para alegar o galego como mérito profesional? Por favor, menudo atrevimiento! Que aprenda mejor inglés y se deje de una vez de dialectos regionales!

E así anda o mundo: con persoas que abren portas e con outras que as atrancan con ferrollos. Mais sempre haberá quen diga que a culpa de levar golpes é do cravo por se poñer debaixo do martelo.

Contacto entre linguas nun mundo plurilingüe

Nas últimas semanas introducimos os primeiros conceptos sociolingüísticos nas aulas de 4º da ESO. Comezamos por dar conta do panorama lingüístico mundial, europeo e ibérico dende a perspectiva do plurilingüismo, para achegármonos logo ás situacións de contacto entre linguas. Abordamos, de xeito sintético, as seguintes cuestións:

  • O plurilingüismo no mundo.
  • A Europa das linguas.
  • Tipoloxía das linguas segundo o número de falantes, situacións de contacto entre linguas e recoñecemento legal dos idiomas.
  • As linguas peninsulares.
  • O galego: dominio lingüístico e marco legal.

Apoiámonos nun traballo propio que xa ten un tempo e cumpriría actualizar, mais temos acceso a outros materiais, como as presentacións Diversidade lingüística e Sociolingüística 4º ESO, elaboradas polo Equipo de Normalización do IES de Viós en Calameo, e Plurilingüismo, elaborada por Sofía Rama en Slideshare. Ademais, podemos acompañar estas achegas teóricas con actividades interactivas como Os camiños das linguas ou como facer unha rota do plurilinguismo, EDILIM deseñado por Luciano Fernández, e Linguas e máis linguas, unha caza do tesouro albergada na páxina de contidos da Consellaría de Educación.

Tamén de grande utilidade é a reportaxe In languages we live. Voices of the world, en galego Na lingua vivimos, un interesante documental de autoría danesa e inglesa facturado polo Canal de Historia que trata a diversidade lingüística e cultural mundial dende a perspectiva da problemática actual de moitas linguas minoritarias en camiño de extinción. Pódese ver dobrado ao español como Sobre el origen de las lenguas.

Vodpod videos no longer available.

O seguinte documento recolle os cadros que empregamos na aula para visualizar as linguas de Europa e na Unión Europea e responder algunhas sinxelas preguntas de síntese sobre as familias lingüísticas europeas e a existencia de estados monolingües e plurilingües no continente:

Por último, o visionado do vídeo “Principais fenómenos das linguas en contacto”, da autoría de Luciano Fernández, é un excelente recurso para introducir os conceptos básicos que hai que manexar para coñecer e comprender os contextos nos que coexisten dúas ou máis linguas, que é o escenario habitual no mapa lingüístico mundial: linguas maioritarias/linguas minoritarias; linguas dominantes ou hexemónicas/linguas minorizadas; linguas oficiais/linguas non oficiais; conflito lingüístico; bilingüismo e diglosia; e prexuízo lingüístico.

Vodpod videos no longer available.

Se fai falla definir e exemplificar estes conceptos para ampliar información e para asimilalos correctamente, pódese distribuír a seguinte ficha:

Anotacións relacionadas:

Europa, unha realidade plurilingüe

Europa é plurilingüe: quen sabe galego sabe máis!

Linguas minorizadas peninsulares I: euskera e catalán

Linguas minorizadas peninsulares II: aragonés e asturiano