Arquivo por etiquetas: competencia lingüística

Un podcast para a aula de lingua

No pasado mes de marzo acudín ao CFR da Coruña para participar en dúas sesións do curso “Internet como recurso na área de lingua galega”, no que compartín relatorios con Pilar Ponte, Xoán Costa e Loli Cid. Baixo o epígrafe “As posibilidades didácticas da web 2.0 para o desenvolvemento da competencia en comunicación lingüística” tentei mostrarlles aos compañeiros asistentes algunhas ferramentas da web 2.0 que poden aplicarse nas aulas de lingua. Unha delas é o podcast.

1.- Podcast na aula de lingua e literatura

Como podcasting coñécese a distribución de arquivos multimedia, de son ou vídeo, mediante canles RSS que permitan que os usuarios da rede se subscriban ao servizo (iTunes, Blip.tv, PodOmatic, Big Contact…) e escoiten os arquivos en liña ou mesmo os descarguen para seren escoitados no computador ou nutros soportes portátiles de reprodución, tal e como se observa no seguinte esquema:

Para elaborar un podcast precisamos dar estes sinxelos pasos:

  1. Gravar o arquivo de audio empregando un micro ou unha gravadora e un programa de edición como Audacity (ver máis abaixo).
  2. Exportar o audio e editalo como arquivo mp3, ogg, etc.
  3. Subir o arquivo a un servizo web de podcast, onde se pode escoitar e descargar, e que xera un código que logo se poida embeber en calquera blogue ou noutro sitio web.

O potencial educativo dos podcast é alto para a aprendizaxe de idiomas e no traballo da oralidade pois permite elaborar numerosos materiais como gravacións de monólogos, debates, recitados, explicacións da materia, audicións comentadas, audioguías, simulacións de conversas, programas de radio, recollas de tradición oral, entrevistas, etc. para o posterior uso de alumnos e docentes. As seguintes presentacións, ambas da autoría de Luciano Fernández, abordan a utilidade desta ferramenta para o seu aproveitamento na área de lingua e literatura e o desenvolvemento da competencia en comunicación lingüística.

2.- O programa de edición: Audacity

Audacity é un programa multiplataforma libre e de código aberto que se usa para gravar e editar sons. Permite gravar en tempo real e editar arquivos en diferentes formatos de audio (mp3, wav, ogg Vorbis, etc.), converter arquivos entre diferentes formatos, importar arquivos, agregar múltiples efectos sonoros, facer mesturas, etc.

Para exportar os arquivos en formato mp3 precísase o codificador LAME, descargábel neste sitio.

Audacity ofrece a configuración en lingua galega e, así mesmo, unha versión portábel que non precisa ser instalada no computador posto que funciona dende unha memoria USB.

Temos á nosa disposición manuais en lingua galega, tanto en pdf (Rosa Quinteiro Rendo) como en vídeo (Xacobo de Toro).

3.- O servizo web de podcast: PodOmatic, unha posibilidade

Podomatic é unha ferramenta web para crear podcast en liña. Permite subir un arquivo de audio ou gravalo directamente no mesmo sitio web, mesmo acompañándoo dun vídeo que gravemos a través da webcam. Os arquivos que ficarán aloxados nunha páxina persoal e o “podcast-blog” permiten acompañar cada entrada de audio con texto, imaxes, ligazóns… Para comezar, manuais aquí e aquí, en vídeo e en Issuu.

Unha produción a modo de exemplo: 48º emisión do programa “A fume de carozo” (01-03-11), elaborado polo Equipo de Dinamización da Lingua Galega do Colexio Calasanz (PP. Escolapios) da Coruña e emitido por CUAC.FM (preme para ver as interfaces, moi atractivas, deste podcast e do blogue do programa en PodOmatic; WordPress non permite incrustar aquí os códigos flash).

Vodpod videos no longer available.

4.- Experimentando

O noso campo de probas en PodOmatic é Aula de Lingua, onde colguei algúns “falangullos”, termo proposto por Noguerol hai xa uns anos, tomando o recital de Lois Pereiro no Pub Moka da Coruña e a versión musicada do seu poema “Explórote cos ollos”, de Fanny & Alexander, incluído en “Finais dos 70s, comezos dos 80s”. Joanna, unha alumna do Son, prestou a súa voz para esta montaxe sobre un texto de Ramón Cabanillas:

Vodpod videos no longer available.

Linguas en contacto: as linguas minorizadas (proposta de traballo)

Nesta altura do curso estamos inmersos nun traballo que procura aplicar e recoñecer na práctica os contidos introdutorios de sociolingüística previamente expostos na aula. Basicamente, trátase de que o alumnado  coñeza e identifique os principais fenómenos que se dan nos contextos de contacto entre linguas mediante un modesto traballo colaborativo de achegamento á situación de diferentes idiomas minorizados, a contextos problemáticos de contacto entre linguas e a casos paradigmáticos polas políticas lingüísticas desenvolvidas neses territorios. O repertorio de idiomas  proposto inclúe idiomas próximos ao noso contorno, por suposto as linguas do Estado (agás o galego), os casos de linguas minorizadas en Francia, Italia ou as Illas Británicas, situacións como a belga (dende o flamenco) ou a suíza  (dende o retorromanche) e linguas maioritarias en contextos de minorización (francés do Quebec, alemán en Alsacia ou español en Porto Rico), ademais doutras linguas máis afastadas (dende unhas perspectiva cultural) e con problemáticas  específicas como o curdo, o tamazight e o guaraní.

Como obxectivo último, incentivar o fomento dunha reflexión crítica sobre o perigo e as consecuencias da homoxeneización lingüística e cultural para as denominadas linguas minorizadas e sobre as políticas lingüísticas que procuran restituír a situación de desigualdade de dereitos que sofren os seus falantes. Dende unha valoración positiva da diversidade lingüística mundial e da consciencia das situacións de vulneración desa propia diversidade continuaremos máis adiante na exploración do caso galego.

O traballo desenvolverase en grupos de 3 ou 4 persoas e contempla a elaboración dunha presentación de diapositivas a partir dun guión común e a exposición oral do obxecto de investigación na aula. Procúrase, xa que logo, orientar o alumnado no manexo adecuado das fontes de información dixitais coa finalidade de elaborar, co apoio das TIC, traballos de investigación adaptados ao seu nivel, así como adestrar e mellorar a  súa capacidade de expresión oral. Ademais do guión, dispoñemos a continuación  dunhas proveitosas directrices ofrecidas por Pilar Ponte Patiño para a elaboración de presentacións académicas e unhas sinxelas orientacións para enfrontarse á exposición oral, que inclúen unha táboa de valoración que empregarán os propios alumnos para valorar os compañeiros, por exemplo, adxudicándolle a un grupo a avaliación doutro.

Guión do traballo

As presentacións académicas

Recomendacións e táboa de avaliación para a exposición oral

Máis propostas TIC para a normalización lingüística e a aprendizaxe do galego

O vindeiro venres comezan na Facultade de Ciencias da Educación da USC as II Xornadas sobre Linguas e Educación en Galiza, que nesta edición se centran na “planificación para a normalización lingüística nos centros de ensino non universitarios”. O programa recolle palestras e relatorios que teñen como eixo común a planificación lingüística como ferramenta para a normalización dos centros escolares e da súa contorna e o papel que xogan os docentes nos proxectos normalizadores. Ademais, daranse a coñecer experiencias concretas que nesta dirección se desenvolven en diferentes niveis e centros educativos enmarcados en contextos moi diversos.

No bloque de experiencias que abordan a Planificación lingüística orientada tamén á normalización da contorna social acompañarei (e digo ben, acompañar) a Pilar Ponte para achegar unha panorámica, algún proxecto xa testado e unhas cantas propostas e reflexións sobre o uso educativo das redes sociais no ámbito da normalización lingüística.

Como base da miña intervención recorrerei, entre outros materiais, a esta magnífica e moi traballada proposta do profesor de Lingua Galega e Literatura Xaime Varela Sieiro (actualmente por aquí), que é a base dun relatorio presentado hai xa un tempo nunha Xornada de Encontro dos Lectores de Galego. Aínda que o autor se centra no uso educativo das aplicacións da web 2.0, especialmente dos blogues, no ensino/aprendizaxe nos lectorados de galego (que só parcialmente se puxo en práctica neste Planeta GaLE), moitas das actividades (diapositivas 35-42) que propón nesta presentación son adaptábeis ao ensino non universitario para dinamizar unha rede social de intercambio entre equipos de normalización ou na materia de lingua, como el mesmo experimenta cos seus cativos londinenses (1, 2 e 3).

Cumpría xa, pois sen tempo non era, publicar este traballo:

Propostas TIC para o desenvolvemento da competencia lingüística

Baixo este epígrafe participei nas XIX Xornadas de Lingua e Literatura organizadas pola CIG-Ensino e a Asociación Socio-Pedagóxica Galega en Santiago de Compostela durante o pasado mes de abril.  O obxectivo da miña palestra era achegar a miña curta experiencia aos asistentes para animalos, cando menos aos que aínda non se botaron a andar por estes camiños, a introducir as novas tecnoloxías na súa práctica docente a través de  ferramentas de uso sinxelo que non precisan duns coñecementos técnicos moi avanzados. A maiores, quixen reunir algunhas propostas de actividades que, en maior ou menor medida, tratan de integrar estas aplicacións da web 2.0 no ensino da materia de lingua e literatura. Algunhas delas son o resultado da miña propia práctica nas aulas durante estes últimos 3 anos pero as máis  son experimentacións e realidades contrastadas de compañeiros e compañeiras docentes que son guías para todos os que tentamos profundizar neste terreo.

A seguinte presentación (adiada neste blogue até hoxe incomprensibelmente) serviume de apoio naquela ocasión e inclúe unha sinxela, e xa clásica, sistematización de usos  educativos da web 2.0 na aula, propostas de actividades, ligazóns varias e tamén algúns materiais (vídeos e viñetas) que  convidan á necesaria reflexión sobre a renovación metodolóxica que precisamos para integrar con éxito as TIC na procura do desenvolvemento da competencia lingüística do noso alumnado.

Gustaríame reproducir aquí algúns dos apuntamentos finais desta presentación para incidir nalgúns principios e unhas cantas preguntas que debemos afrontar e resolver antes de máis nada, tanto os que aínda non experimentaron como aqueles que, coma min, precisan repensar algunhas dinámicas:

  • As TIC son unha boa oportunidade para o cambio e a innovación educativa.
  • O alumnado está inmerso nunha sociedade tecnificada, e nós?
  • Só se integrarán na práctica educativa cando se empreguen con fins curriculares e para  estimular o desenvolvemento de aprendizaxes no alumnado.
  • A innovación coas TIC non consiste en facer máis do mesmo, nin en facer exposicións en Powerpoint co proxector, nin mudar o taboleiro e o xiz pola pizarra e o punteiro dixitais.
E Xaime Varela, do IES Chano Piñeiro de Forcarei, afirmaba noutra ocasión:
  • Quizais non debamos usar a tecnoloxía para algo que facemos MAL na versión analóxica: exercicios estruturais, hot potatoes, webquests.
  • Quizais non debamos usar a tecnoloxía para o que facemos BEN na versión analóxica.
  • Quizais debamos usar a tecnoloxía para facer MELLOR algo que facemos BEN na versión analóxica.
Entón, preguntábame eu: Que tememos máis?  Ao uso dos medios ou ao cambio metodolóxico que iso conleva?

Segundo Jordi Adell, da Universidade de Castellón, o proceso de asimilación e acomodación das TIC nos docentes estímase, no mellor dos casos, entre 3 e 5 anos, e atravesa as seguintes fases:

  • Acceso: coñece e aprende as tecnoloxías.
  • Adopción: comeza a empregar a tecnoloxía con fins educativos, mais en actividades como as que realizaba antes.
  • Adaptación: a súa produtividade e a do alumnado mellora co uso das TIC.
  • Apropiación: desenvolve novos métodos de traballo integrando as TIC.
  • Innovación: implica a creación de procesos orixinais.
Eu atópome entre a segunda e a terceira fase e aínda vexo lonxe a seguinte. Ás veces non é estraño verse identificado na seguinte viñeta:
Naquela ocasión lanzaba unhas cantas preguntas para rematar:

  • En que estadio vos atopades vós?  E no voso centro?
  • Como se podería dirixir/redirixir o uso das TIC cara a unha verdadeira innovación metodolóxica?
  • E cara a unha verdadeira innovación metodolóxica en LGL?
  • Que podemos achegar nós para que iso aconteza?
  • Que opinades?

Pois iso, que opinades? Aquí e mais aquí xa podedes atopar algunhas respostas.

Entradas relacionadas: