Arquivo da categoría: LGL 3º ESO

Telexornal Valentín Vaz Andrade e aínda máis

Non podían faltar á cita anual das Letras Galegas os compañeiros Luís Aldegunde (CPI Os Dices de Rois) e Sara Paz (CPI de San Vicente da Baña) coa súa contribución audiovisual á divulgación do autor homenaxeado. Desta volta agásallannos con tres traballos sobre Valentín Paz Andrade que, repetindo a estrutura de anteriores entregas, como as que realizaron para Uxío Novoneyra e Lois Pereiro, inclúen este ano unha proposta orixinal, fresca, dinámica e de moi boa factura, un Telexornal Paz Andrade, que conta coa participación de escolares da ESO que o bordan nos seus papeis de presentadora e correspondentes.

O documental Compromiso con Galicia e e o vídeo divulgativo Paz Andrade, supervivente, que contan coa participación de Afonso Paz-Andrade Rodríguez, Tucho Calvo e Camilo Nogueira, completan este ciclo audiovisual de máis de 40 minutos de duración.

Parabéns -unha vez máis- aos autores.

Engádega 26-04-2012

Loli Cid Cid publicou no seu blogue dous cuestionarios de verdadeiro e falso sobre os traballos Compromiso con Galicia e Telexornal Paz Andrade. Estes son o tipo de traballos que crean comunidade na rede. Moitas grazas!

Recursos para traballar na aula no Día Europeo das Linguas

Mañá luns, 26 de setembro, celébrase o Día Europeo das Linguas, unha efeméride organizada conxuntamente polo Consello de Europa e a Unión Europea dende o ano 2001 coa finalidade de festexar a diversidade lingüística e cultural europea e promover a aprendizaxe das linguas. Malia agochar a realidade das linguas minorizadas, a cada pouco máis minguadas e amezadas, baixo un xenérico chamamento a aprender outras linguas como unha vía para valorar a diversidade lingüística, coñecer outras culturas e valorar a herdanza plurilingüe do continente europeo, é unha boa ocasión para traballar na aula o plurilingüismo dende a perspectiva galega.

A Secretaría Xeral de Polítia Lingüística reúne, tamén de modo moi aséptico, como se esa riqueza lingüística non estivese en perigo no noso país, unha serie de recursos e propostas para traballarmos co alumnado, comezando pola versión galega dunha presentación divulgativa do Consello de Europa:

Neste especial atopamos propostas de aula (con algún pequeno traballo de investigación para a posterior posta en común e reflexión xunto con algunha idea apenas enunciada: elaboración dun traballo audiovisual); algúns xogos que cumpría adaptar ao galego; e o conxunto de recursos do proxecto Linguas no camiño, que achega materiais audiovisuais e ligazóns útiles mais que xa ten un antecedente de maior rendibilidade didáctica como Os camiños das linguas ou como facer unha rota do plurilingüismo, do profesor Luciano Fernández.

Complétase o monográfico con información sobre a incumprida (un, dous, tres e catroCarta Europea das Linguas Rexionais e minoritarias, cunha serie de ligazóns de interese, entre elas materiais elaborados polo profesorado (agradécese  a inclusión dunha presentación -moi sintética- deste blogue) e recursos tomados sobre todo de Linguamón. Como diciamos, tamén aquí se bota en falta a perspectiva das linguas rexionais e minorizadas que poidan achegar ferramentas como o Mercator e Eurominority, agora que pechou o incómodo EBLUL – European Bureau for Lesser-Used Languages por falta de financiamento.

Se nalgún centro vos sumades a esta efeméride, podedes cumprimentar un formulario provisto polo Consello de Europa para publicitar todos os eventos e actos desta xornada.

Para concluír, unha selección de recursos e materiais máis enfocados ás aulas:

Guións de traballo de ‘O único que queda é o amor’ e ‘A Cabeza de Medusa’

Dous títulos que seguen a espertar o interese do alumnado curso tras curso son O único que queda é o amor, de Agustín Fernández Paz, e A Cabeza da Medusa, de Marilar Aleixandre, novela que repite tanto nas aulas como nos clubes de lectura como un valor seguro. Do último boletín de lectura entregado en 4º da ESO foron varios os alumnos e alumnas que os escolleron e que pediron os seguintes guións de traballo.

Linguas en contacto: as linguas minorizadas (proposta de traballo)

Nesta altura do curso estamos inmersos nun traballo que procura aplicar e recoñecer na práctica os contidos introdutorios de sociolingüística previamente expostos na aula. Basicamente, trátase de que o alumnado  coñeza e identifique os principais fenómenos que se dan nos contextos de contacto entre linguas mediante un modesto traballo colaborativo de achegamento á situación de diferentes idiomas minorizados, a contextos problemáticos de contacto entre linguas e a casos paradigmáticos polas políticas lingüísticas desenvolvidas neses territorios. O repertorio de idiomas  proposto inclúe idiomas próximos ao noso contorno, por suposto as linguas do Estado (agás o galego), os casos de linguas minorizadas en Francia, Italia ou as Illas Británicas, situacións como a belga (dende o flamenco) ou a suíza  (dende o retorromanche) e linguas maioritarias en contextos de minorización (francés do Quebec, alemán en Alsacia ou español en Porto Rico), ademais doutras linguas máis afastadas (dende unhas perspectiva cultural) e con problemáticas  específicas como o curdo, o tamazight e o guaraní.

Como obxectivo último, incentivar o fomento dunha reflexión crítica sobre o perigo e as consecuencias da homoxeneización lingüística e cultural para as denominadas linguas minorizadas e sobre as políticas lingüísticas que procuran restituír a situación de desigualdade de dereitos que sofren os seus falantes. Dende unha valoración positiva da diversidade lingüística mundial e da consciencia das situacións de vulneración desa propia diversidade continuaremos máis adiante na exploración do caso galego.

O traballo desenvolverase en grupos de 3 ou 4 persoas e contempla a elaboración dunha presentación de diapositivas a partir dun guión común e a exposición oral do obxecto de investigación na aula. Procúrase, xa que logo, orientar o alumnado no manexo adecuado das fontes de información dixitais coa finalidade de elaborar, co apoio das TIC, traballos de investigación adaptados ao seu nivel, así como adestrar e mellorar a  súa capacidade de expresión oral. Ademais do guión, dispoñemos a continuación  dunhas proveitosas directrices ofrecidas por Pilar Ponte Patiño para a elaboración de presentacións académicas e unhas sinxelas orientacións para enfrontarse á exposición oral, que inclúen unha táboa de valoración que empregarán os propios alumnos para valorar os compañeiros, por exemplo, adxudicándolle a un grupo a avaliación doutro.

Guión do traballo

As presentacións académicas

Recomendacións e táboa de avaliación para a exposición oral

Arredor da lectura

As présas (neste caso boas e benvidas) do alumnado por coñecer as propostas de lectura para o segundo trimestre obrigáronme a adiantar a listaxe de títulos e a “deseñar” o boletín correspondente, que vén dar continuidade á primeira selección do curso, Narrar o medo. Coma sempre, de entre os libros escolmados o alumnado debe escoller a lectura obrigatoria, e as optativas que queira, para elaborar o traballo segundo o esquema fixado. As diferentes capacidades lectoras existentes, que chegan a amosar unhas diferenzas notábeis, aconsellaron incluír, por indicación das propias alumnas (e neste caso o uso do feminino está xustificado), dende clásicos que non acostumaba ter en conta neste nivel (Os camiños da vida por exemplo) até un bo número de títulos das coleccións narrativas de referencia das editoriais. O boletín complétase cunhas breves indicacións para realizar unha reseña literaria.

Aproveito a ocasión para publicar unha ficha de lectura pensada para o 1º ciclo da ESO e adaptada para o galego dunha ficha orixinal do profesor de lingua e literatura castelá Héctor Monteagudo, que podedes seguir nas bitácoras Aguja de Marear e Anatomía del Verbo ou a wiki PLETIC, siglas dun interesante grupo de traballo sobre Proyectos de Lectura y Escritura desde las Tecnologías de la Información y la Comunicación. Empregamos esta ficha no clube de lectura coa finalidade de guiar os alumnos no comentario e na valoración dos libros coa vista posta nas reunións do clube.

Por último, a seguinte ficha serve de base para unha actividade lúdica de fomento da lectura que imita o xogo do amigo invísibel. Puxémola en práctica na última xuntanza de decembro do clube de lectura e parece que deu xogo. Os membros do clube pensaron nos seus libros preferidos, comentáronos brevemente por escrito, buscáronos na biblioteca, escolleron un que presentaron en público e, finalmente, entregáronllo a outro membro do grupo (non identificado até ese momento), que se comprometeu a lelo para a próxima sesión.

Reparar na escrita e reparar nas prácticas propias

Hai xa algún tempo subiamos a este blogue un primeiro e sinxelo patrón de autocorrección dos textos propios, ao que lle seguiu unha segunda entrega algo máis elaborada, e as causas que motivaron que experimentasemos este método co alumnado seguen sendo as mesmas hoxe en día: mellorar o dominio da expresión escrita e asumir responsabilidades e maior autonomía na tarefa da corrección e na aprendizaxe por parte do alumnado, e procurar unha práctica metodolóxica efectiva, práctica e didáctica por parte do profesor.

Comprobado tamén que se converte nunha tarefa difícil de manter de maneira sistemática  ao longo do curso, e que os logros, na medida en que apliquei o patrón de xeito irregular, non son os desexados, cando menos fomos adaptando o patrón ao que o estudante pode corrixir en cada momento e establecendo diferentes fases de aplicación destes sistema de signos e abreviaturas ao longo do ano conforme se vai precisando avanzar (tipos de textos, propiedades textuais, erros de redacción, etc.).

No título desta entrada xogo cunha referencia xa clásica, Daniel Cassany, que ten en Reparar la escritura un dos seus traballos máis prácticos. Nel, formula problemas e ofrece un abano de solucións, isto é, unha serie de técnicas de corrección da expresión escrita para a súa aplicación inmediata nas aulas. Recomendo tamén a súa lectura para reflexionar sobre as prácticas propias, especialmente, do primeiro apartado, no que é ben fácil verse retratado no papel tradicional que se lle asigna ao docente de lingua na corrección. Tirando dun esquema de Enseñar lengua (páx. 287), sintetizamos eses roles preestablecidos para o profesor, tamén para o alumno, no proceso da corrección:

Profesor

  • A corrección é responsabilidade exclusivamente súa, porque ten o coñecemento necesario para facelo.
  • Está obrigado a corrixir todos os exercicios. É case a demostración da súa capacidade e traballo.
  • Ten que corrixir todos os erros do texto, que ha de ficar perfecto. Ten que dar a solución correcta.

Alumno

  • Non está capacitado para autocorrixirse ou para corrixir un compañeiro, xa que non ten coñecementos de abondo para facelo e podería equivocarse.
  • Agarda que se lle corrixa todo. Non ten sentido escribir se non é corrixido.
  • Non pode cometer erros porque crean hábito. Esta é unha visión condutista do erro.

En rachar estes roles andamos e estes novos patróns que presentamos a continuación foron os que adaptei para cuarto e segundo da ESO en consonancia co propio currículo e cos libros de texto que manexamos neste curso, por aquilo de manter sempre unha ligazón co marco de referencia máis claro que adoita ter o alumnado.

“Narrar o medo”, recomendacións lectoras para o primeiro trimestre

Aproveitando que a Biblioteca e o Clube de Lingua do noso instituto convocaron un Certame de Relatos de Medo e que a ambientación do terror asaltou os corredores do centro, nas aulas de lingua estamos traballando o conto. Prestámoslle unha atención moi limitada á teoría mais tentamos, iso si, achegarnos ás principais características deste subxénero narrativo. En 2º da ESO facémolo a través dunha unidade didáctica que combina a lectura e a comprensión de textos, a reflexión sobre as compoñentes da intriga e o misterio e o coñecemento dos personaxes e os lugares do medo. En 4º das ESO presentamos un obradoiro literario que procura traballar as catro destrezas lingüísticas e motivar a escrita dun conto, tarefa final que tamén culmina o proceso co alumnado do 1º ciclo.

Para acompañar todas estas actividades da materia e do centro, propuxémoslle ao alumnado unha selección de lecturas acaídas para este primeiro trimestre. Como toda escolma arbitraria, nesta listaxe de propostas que titulamos Narrar o medo botaranse en falta autores e obras, mais tentouse conxugar os clásicos do xénero, universais e galegos, con algunhas propostas máis actuais e mesmo algunha, moi pouca, banda deseñada. Destaca a presenza dos mestres ingleses xunto coas traxectorias destacadas de Ánxel Fole e Xosé Miranda nesta temática. Hai lugar, ademais, para un recoñecemento expreso ao traballo de Urco Editora pola súa aposta tan orixinal e ben coidada como arriscada.

Un slide (ver mellor aquí e ampliar zoom) como o seguinte non é o mellor formato para presentar unha proposta de lecturas mais tampouco en Issuu o resultado foi aceptábel. O pouco mimo e o pouco tempo dedicados teñen a culpa.

Guía de lectura de ‘Makinaria’, de Carlos Negro

Andabamos a voltas coa presentación no noso centro do poemario Makinaria, de Carlos Negro, e velaí que Rosa Salgueiro vén de poñer nas nosas mans unha estupenda e moi completa guía de lectura, que contou coa colaboración do sempre accésibel e xeneroso autor.

A proposta foi elaborada en formato LIM e presenta dúas versións diferenciadas segundo o nivel de lectura e o tempo do que se teña para traballar o libro: Gozar da paisaxe (versión completa de 40 actividades) e  Ir polo atallo (versión reducida de 30 actividade). Se a Rosa, a quen felicitamos xa de antemán por este novo recurso que pon á nosa disposición, non lle importa, o alumnado de 3º da ESO do IES de Porto do Son pode ser o primeiro en testar esta súa guía de lectura.

E quen mellor que estes rapazas e rapazas para presentarvos o poeta e amosarvos apenas unhas pinceladas  da posta en escena de Carlos Negro ante os seus lectores máis novos. Sucedeu hai uns días e alí estaban as xentes de Vinte Dez TV, a televisión en liña do noso instituto. Escoitamos poemas, lemos poemas, sentimos poemas. Despois armamos unha entrevista.

Vodpod videos no longer available.

more about “Makinaria, de Carlos Negro“, posted with vodpod